Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda dilekçe hazırlanmadan önce cevaplanması gereken soru şudur: bu talep doğrudan mahkemeye mi, önce arabulucuya mı gider. TTK, TBK ve 6102 ekseninde bakıldığında yanlış verilen bu karar, esasa hiç girilmeden dosyanın reddine yol açar. Aşağıda sözleşmeden doğan taleplerde usule aykırı işlem riskini azaltan bir sıralama yer alıyor.
Talebin Niteliği Yolu Belirler
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri ile tespit niteliğindeki bazı istemler bu zorunluluğun dışındadır. Aynı dilekçede para alacağı ile birlikte başka nitelikte talepler varsa, para alacağı yönünden başvuru tamamlanmadan dava açılması kısmi usulden ret sonucunu doğurur.
- Talep para alacağı mı, başka bir edim mi
- Karşı taraf tacir sıfatını taşıyor mu
- Uyuşmazlık ticari dava niteliğinde mi
- Sözleşmede tahkim şartı bulunuyor mu
- Yetki sözleşmesi geçerli biçimde kurulmuş mu
Tahkim Şartı Varsa Arabuluculuk Tartışması Anlamını Yitirir
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı bulunuyorsa, uyuşmazlık kural olarak mahkeme yerine hakem önüne taşınır. Bu şartın varlığı gözden kaçırılıp dava açıldığında, karşı tarafın ilk itirazı dosyanın usulden reddiyle sonuçlanabilir. Sözleşme metninin tümü, ekleri ve sonradan yapılan protokoller birlikte okunmadan yol seçimi yapılmamalıdır.
İhbar ve İhtar: Ticari İlişkide Şeklin Ağırlığı
Ticari işlerde bazı bildirimlerin belirli biçimde ve süresinde yapılması aranır. Ayıplı mal teslimi, temerrüt ihbarı ve fesih bildirimi gibi işlemlerde yalnızca sözlü ya da uygulama içi yazışmayla yapılan bildirimler, sonradan ispat sorunu doğurur. Bildirimin muhatabının şirketin yetkili temsilcisi olması ve kayıtlı elektronik posta gibi izlenebilir bir kanal kullanılması, sonraki aşamada tartışmayı kapatır.
Son Tutanak ve Talep Kalemlerinin Örtüşmesi
- Arabuluculuk başvuru formunda talepler tek tek sayılır.
- Son tutanaktaki uyuşmazlık konusu ile dilekçedeki talep karşılaştırılır.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi baştan belirlenir.
- Delil sözleşmesi varsa ispat yöntemi buna göre planlanır.
- Karşı dava ihtimaline karşı takas ve mahsup savunması hazırlanır.
Ticari Defterlerin İspat Gücü
Usulüne uygun tutulmuş ticari defterler, tacirler arasındaki uyuşmazlıkta sahibi lehine de delil oluşturabilir; ancak bunun için defterlerin açılış ve kapanış onaylarının tam, kayıtların birbirini doğrular nitelikte olması aranır. Defterlerin sunulmaması ya da eksik tutulması, aleyhe sonuç doğurabilir. Bu nedenle dava öncesinde defter ve belge düzeni gözden geçirilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metni, taraflar arasındaki uygulama ve yazışma geçmişi her dosyada farklı sonuç doğurur. Başvuru yolunu seçmeden önce sözleşmenin bütünüyle incelenmesi ve gerektiğinde hukuki görüş alınması, süre ve masraf kaybını önler.