Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar çoğu zaman yıllar önce imzalanmış bir metnin tek bir maddesine dayanır. Delil sözleşmeleri, tahkim şartları ve bilgi alma düzenlemeleri, uyuşmazlık çıkana kadar fark edilmeyen ancak ortaya çıktığında yolu tamamen değiştiren hükümlerdir. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde şirket içi uyuşmazlıklarda ispat düzenine odaklanır.
Delil sözleşmesi ne yapar, ne yapamaz?
Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda hangi delillerle ispat yapılacağını kararlaştırabilir. Buna karşılık hâkimin re'sen araştırma yükümlülüğü bulunan konularda ya da tarafların tasarruf yetkisi dışındaki alanlarda bu tür bir anlaşma sonuç doğurmaz. Şirketler hukuku uyuşmazlıklarında bu ayrım kritiktir: bir alacak ilişkisi için geçerli olan delil sınırlaması, organ kararlarının geçerliliğine ilişkin bir uyuşmazlıkta aynı etkiyi göstermez.
Pay sahipleri sözleşmesindeki gizli usul hükümleri
- Tahkim şartı: varsa dava mahkemede değil hakem önünde görülür, aksi hâlde dava usulden reddedilebilir
- Yetki ve uygulanacak hukuk maddeleri
- Bildirim ve ihbar usulünü düzenleyen maddeler, örneğin bildirimin hangi adrese yapılacağı
- Ön görüşme veya uzlaşma aşamasını zorunlu kılan kademeli çözüm hükümleri
- Cezai şart ve pay devri kısıtlamalarına ilişkin düzenlemeler
Kademeli çözüm hükmü bulunan bir sözleşmede bu aşama işletilmeden dava açılması, esasa girilmeden sorun yaratabilir.
Ticari defterlerin ve şirket kayıtlarının rolü
Ticari defterler, kanuna uygun tutulmuş olmaları kaydıyla ispat bakımından özel bir konuma sahiptir. Bunun yanında pay defteri, genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri ile ortaklara yapılan bildirimler, uyuşmazlığın kronolojisini kurar. Ortağın bilgi alma ve inceleme hakkının kullanılması, dava açmadan önce delil toplamanın en meşru yoludur ve talebin yazılı biçimde yapılması ileride reddin ispatını kolaylaştırır.
Süre baskısı olan talepler
- Genel kurul kararlarının iptali istemi, kararın alındığı tarihten itibaren üç aylık süreye tabidir
- Sorumluluk davalarında zamanaşımı hesabı ayrıca yapılmalıdır
- Konusu para alacağı veya tazminat olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır
- Butlan iddiaları ile iptal iddiaları farklı rejimlere tabidir ve karıştırılmamalıdır
Delil güvenliği için erken adımlar
Ortaklar arası ilişki bozulduğunda erişim yetkilerinin kesilmesi sık görülür. Bu nedenle henüz erişim varken şirket kayıtlarının, yazışmaların ve mali tabloların usulüne uygun biçimde temini önem taşır. Erişimin kesilmesinden sonra delil tespiti talebi gündeme gelebilir; ancak bu yol zaman alır ve kapsamı sınırlıdır.
Bilgilendirme
Bu metin genel bir çerçeve sunar; esas sözleşme ve pay sahipleri sözleşmesindeki hükümler sonucu esaslı biçimde değiştirir. Adım atmadan önce sözleşme metinlerinin bütün olarak incelenmesi gerekir.