Kambiyo senetlerine dayanan takipler hızlı ilerler; borçluya tanınan itiraz süreleri kısadır ve itirazın türüne göre sonuçları farklıdır. Türk Ticaret Kanunu senedin şekil şartlarını belirlerken, taraflar arasındaki sözleşmelerde yer alan delil kayıtları ispat düzenini değiştirebilir. Bu rehber, delil sözleşmesi boyutunu merkeze alarak çek ve senet uyuşmazlıklarında usul kayıplarını konu alır.
İtirazın İki Ayrı Yüzü
Kambiyo takibinde imzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur. İmzaya itirazın açıkça ve ayrıca belirtilmesi gerekir; borca itiraz ise senedin bedelsizliği, ödeme veya zamanaşımı gibi sebeplere dayanır. İki itirazın aynı dilekçede karıştırılması, imzaya itirazın hiç ileri sürülmemiş sayılması riskini doğurur.
Delil Sözleşmesinin Sınırı
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkta hangi delillerin kullanılacağını sözleşmeyle kararlaştırabilir; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve kesin delil düzenini tümüyle ortadan kaldıracak biçimde kurulan kayıtlar geçerli sayılmaz. Sözleşmede yer alan bu tür bir hüküm varsa, takip aşamasında ileri sürülmeden önce geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Şekil Şartlarında Kontrol Listesi
- Senet metninde kayıtsız şartsız ödeme vaadinin bulunması
- Düzenleme tarihi ve yerinin varlığı
- Bedel ve vade bilgilerindeki tutarlılık
- Ciro zincirinin kesintisiz olması
- Çekte ibraz süresine ilişkin kayıtlar
Şekil eksikliği senedin kambiyo vasfını etkileyebileceğinden, bu kontrol itirazın ilk basamağıdır.
Boş Senet ve Anlaşmaya Aykırı Doldurma
Teminat amacıyla verilen ve sonradan doldurulan senetlerde, doldurmanın anlaşmaya aykırı yapıldığı iddiası sıkça gündeme gelir. Bu iddianın ispatı borçluya düştüğünden, senedin verildiği ilişkiye ait yazışmalar, ödeme kayıtları ve ticari defter kayıtları önceden derlenmelidir. Soyut beyan bu noktada yeterli olmaz.
Takip Kesinleşmeden Yapılacak Kontroller
Ödeme emrinin tebliğ tarihi, itiraz süresinin son günü ve icra hukuk mahkemesine yapılacak başvurunun takvimi tek bir tabloda izlenmelidir. Takibin durdurulması talebinin ne zaman ve hangi gerekçeyle isteneceği, itirazla eşzamanlı planlanır.
Senet metni ve taraflar arasındaki temel ilişki değerlendirmeyi belirgin biçimde değiştirebilir. Bu nedenle yukarıdaki bilgileri genel çerçeve olarak alıp, ödeme emri elinize ulaştığında hukuki görüş almanız yerinde olacaktır.