Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda usul hatası, çoğu zaman senedin kendisinden değil, seçilen yoldan doğar. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Buna karşılık icra takibi başlatmak dava değildir ve bu şarta tabi değildir. Aynı dosyada takip, itirazın iptali ve menfi tespit yollarının farklı usullere tabi olması, en sık görülen ret sebeplerinden biridir.
Yol Seçimi: Takip mi, Dava mı, Hangi Sırayla
Senedin vadesi, protesto durumu ve borçlunun itirazı, izlenecek yolu belirler. Karar verilmeden önce şu tablo çıkarılmalıdır:
- Kambiyo senetlerine özgü takip: senedin şekil şartlarını taşıması gerekir
- İtirazın iptali veya alacak davası: ticari nitelikteyse arabuluculuk şartı gündeme gelir
- Menfi tespit talepleri: konusu paranın ödenmesi olmadığından uygulamada bu şart dışında değerlendirilir
- İhtiyati haciz talebi: ayrı ve öncelikli bir tedbir yoludur
Senedin Şekil Denetimi
Takibe geçilmeden önce senet, kelimesi kelimesine denetlenmelidir. Uygulamada takibin kambiyo vasfını yitirmesine yol açan noktalar sınırlı sayıdadır ancak sonuçları ağırdır.
- Senet metninde kanunun aradığı kayıtların eksiksiz bulunup bulunmadığı incelenir.
- Keşide yeri, vade ve düzenleme tarihinin çelişkili olup olmadığı kontrol edilir.
- Ciro zinciri kesintisiz mi, ciroların türü nedir, hamil kim olarak görünüyor tespit edilir.
- İmza inkârı ihtimaline karşı ıslak nüshanın aslı güvenli biçimde saklanır.
- Bankaya ibraz ve karşılıksız işlemi varsa buna ilişkin kayıtlar dosyaya eklenir.
Arabuluculuk Aşamasının Ticari Dosyaya Özgü Yanı
Ticari uyuşmazlıkta arabuluculuk, taraf sıfatının doğru kurulmasını gerektirir. Şirket unvanının ticaret sicilindeki hâliyle yazılmaması, temsile yetkili kişinin sicil kaydıyla doğrulanmaması ya da müteselsil sorumluların tutanağa eksik geçirilmesi, sonradan açılacak davada şartın yerine getirilmemiş sayılmasına yol açabilir. Süreç sonunda düzenlenen belgede talebin konusu ve miktarı açıkça yer almalıdır.
Zamanaşımı ve Defter Kayıtları
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı, senedin türüne ve başvurulan kişiye göre değişir; genel borç ilişkilerinden farklı ve daha kısa süreler söz konusu olabilir. Bu nedenle dosyaya girildiği anda senet türü, vade ve ibraz tarihi tek bir takvimde işaretlenmelidir. Sebep ilişkisinin tartışılacağı ihtimalde ise sözleşme, irsaliye, fatura ve ticari defter kayıtlarının uyumu önem kazanır; 6102 sayılı Kanun ve Türk Borçlar Kanunu birlikte okunarak temel borç ilişkisi de ayrıca belgelendirilmelidir.
Kapanış Değerlendirmesi
Çek ve senet dosyalarında kaybedilen hakların çoğu, senedin geçersizliğinden değil süre ve yol seçiminden kaynaklanır. Bu metin genel bir çerçeve sunar; senedin türüne, tarafların sıfatına ve takip aşamasına göre sonuç değişebileceğinden dosyanın somut hâli üzerinden hukuki destek alınması önerilir.