Ticari sözleşmelere yerleştirilen tahkim şartı, taraflar arasındaki uyuşmazlığı devlet mahkemesinin dışına taşır. Ancak alacak bir çeke veya bonoya bağlanmışsa tablo değişir: kambiyo senedi, kaynaklandığı sözleşmeden bağımsız bir talep hakkı doğurur ve bu, tahkim şartının etkisini sınırlar. Aşağıdaki değerlendirme bu kesişimi merci ve usul açısından ele alır.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Engeller mi?
Kambiyo senedine dayalı takip, esas ilişkiye değil senedin kendisine dayanır. Bu nedenle sözleşmedeki tahkim şartı, alacaklının senedi icra takibine koymasına kural olarak engel oluşturmaz. Borçlu tarafın "aramızda tahkim şartı var" savunması, icra dairesindeki takibi kendiliğinden durdurmaz. Buna karşılık borcun esas ilişki bakımından bulunmadığının tespitine yönelik dava açılacaksa, tahkim şartının kapsamı bu davayı hakem önüne taşıyabilir. Kısacası takip hukuku ile maddi hukuk tartışması aynı merciye ait değildir.
İki Ayrı Merci: İcra Mahkemesi ve Asliye Ticaret Mahkemesi
Kambiyo takibinde ödeme emrine itiraz icra mahkemesine yapılır ve inceleme sınırlıdır: imza, borcun ödendiğine dair belge, senedin kambiyo vasfı gibi başlıklar öne çıkar. Esas ilişkiye dayalı geniş kapsamlı iddialar ise ticari nitelikteki dava olarak asliye ticaret mahkemesinin ya da tahkim şartı geçerliyse hakemin görev alanına girer. Bu ayrımın gözden kaçırılması, aynı iddianın yanlış mercide ileri sürülüp esasa girilmeden reddedilmesine yol açar.
Tahkim İtirazının Zamanı
Tahkim itirazı ilk itirazlardandır; cevap dilekçesinde ileri sürülmezse mahkemenin uyuşmazlığa bakma yetkisi tartışılmaz hale gelir. Uygulamada en sık görülen usul hatası, esasa ilişkin savunma yapıldıktan sonra tahkim şartının hatırlanmasıdır. Tahkim şartının yazılı olması, kapsamının açık yazılması ve tahkim yeri ile uygulanacak kuralların belirlenmiş olması da ayrıca denetlenmelidir.
Tahkim Yeri ile Mahkeme Yetkisi Aynı Şey Değildir
- Tahkim yeri, hakem yargılamasının hukuken bağlı olduğu yeri gösterir
- Yetkili mahkeme, tahkime yardımcı işlemler bakımından ayrıca belirlenir
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri tahkim şartına rağmen mahkemeden istenebilir
- Hakem kararının iptali istemi bölge adliye mahkemesinde incelenir
- Yabancı unsurlu kararların tanınması ve tenfizi ayrı bir usule tabidir
Dosya Kurulurken Kaçınılması Gereken Adımlar
Senedin aslının dosyaya sunulmaması, ciro zincirindeki kopukluğun açıklanmaması, protesto ve ihbar yükümlülüklerinin belgelenmemesi ile tahkim şartının hangi sözleşmeye ait olduğunun gösterilmemesi en sık rastlanan eksiklerdir. Talep kalemleri ve faiz başlangıcı da senet üzerindeki tarihlere göre ayrı ayrı yazılmalıdır.
Bu içerik genel çerçeveyi aktarır. Tahkim şartının lafzı ve senedin düzenlenme biçimi sonucu değiştirebileceğinden, adım atılmadan önce belgeler üzerinden hukuki görüş alınması yerinde olur.