Ticari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda taraflar, davanın nerede ve hangi delillerle görüleceğini büyük ölçüde sözleşme aşamasında belirler. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan yetki, tahkim ve delil kayıtları, uyuşmazlık çıktığında usul stratejisinin çerçevesini çizer. Aşağıda delil sözleşmesi ekseninde mahkeme ve yetki analizi yapılmaktadır.
Ticari Dava ve Görev
TTK kapsamında mutlak ticari dava sayılan uyuşmazlıklar ile tarafların ticari işletmesiyle ilgili nispi ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Görev kamu düzenine ilişkindir ve taraf iradesiyle değiştirilemez. Aynı yerde ticaret mahkemesi bulunmasına rağmen asliye hukuk mahkemesinde açılan dava görevsizlikle sonuçlanır; bu da hem zaman hem masraf kaybı doğurur.
Dava Açmadan Önceki Zorunlu Aşama
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır.
- Ön şart tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeksizin usulden reddedilir.
- Son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi hâlinde verilecek kesin süre içinde eksiklik giderilmelidir.
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri bu şarttan bağımsız olarak değerlendirilir.
Yetki Kaydı ve Tahkim Şartı
Yetki sözleşmesi yapma imkânı yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından tanınmıştır; aksi kararlaştırılmadıkça bu kayıt münhasır kabul edilir. Sözleşmede tahkim şartı varsa, karşı tarafın bu itirazı ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürmesi gerekir. Süresinde ileri sürülmeyen tahkim itirazı sonuç doğurmaz ve uyuşmazlık mahkemede görülmeye devam eder.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir
Taraflar, belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Münhasır nitelikteki böyle bir kayıt, tanık deliline dayanmayı engelleyebileceği gibi, ihtar ve bildirimlerin hangi kanalla yapılacağını da bağlayıcı hâle getirebilir. Buna karşılık tarafın ispat hakkını tümüyle ortadan kaldıran kayıtlar geçerli sayılmaz. Ticari defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi ise defterlerin usulüne uygun tutulmuş ve açılış ile kapanış onaylarının yapılmış olmasına bağlıdır; bu koşullar sağlanmadığında defterler yalnızca aleyhe delil oluşturur.
Sözleşme Aşamasında Alınacak Önlemler
- Yetki, tahkim ve delil kayıtlarının aynı metinde çelişmediği kontrol edilir.
- Bildirim adresi ve tebligat kanalı açıkça belirlenir.
- Ticari defter ve kayıt düzeni, ispat ihtiyacı gözetilerek kurulur.
- Uyuşmazlık hâlinde izlenecek ön aşamalar sözleşmede tarif edilir.
Ticari uyuşmazlıklarda sonucu belirleyen ayrıntı çoğu kez sözleşmenin son maddelerinde saklıdır. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; metnin ve defter kayıtlarının incelenmesi gerektiğinden, dava veya arabuluculuk aşamasına geçmeden önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.