Ortaklar arasındaki anlaşmazlık, yönetim organının kararlarına yöneltilen itiraz veya genel kurul sürecine ilişkin şikâyetler çoğu zaman aynı soruyla başlar: bu uyuşmazlık hangi mahkemede, hangi ön şartlar yerine getirilerek görülecek? TTK (6102) ve TBK ekseninde görev, yetki ve dava şartı analizini aşağıda ele alıyoruz.
Görev: asliye ticaret mahkemesi
Ortaklık ilişkisinden, şirket organlarının işlem ve kararlarından doğan uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bu, tarafların tacir olup olmamasından bağımsız olarak kanundan doğan bir sonuçtur. Asliye hukuk ile asliye ticaret mahkemeleri arasındaki ilişki bir görev ilişkisidir; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve dosyanın gönderilmesi için kanunda öngörülen başvuru süresi kaçırılırsa dava açılmamış sayılır.
Dava şartı arabuluculuk her uyuşmazlıkta uygulanmaz
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır.
- Buna karşılık genel kurul kararının iptali, şirketin feshi ya da tespit nitelikli talepler para alacağı olmadığından bu kapsamda değerlendirilmez.
- Aynı dilekçede hem para alacağı hem iptal talebi varsa, arabuluculuk şartının hangi kalem için aranacağı açıkça ayrıştırılmalıdır; karışık dilekçeler eksiklik kararına yol açar.
Genel kurul kararına itirazda kritik takvim
- İptal davası, karar tarihinden itibaren kanunda öngörülen üç aylık süre içinde açılır; bu süre hak düşürücüdür.
- Toplantıda hazır bulunup olumsuz oy kullanan ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi dava açabilir; muhalefet şerhi tutanağa geçirilmemişse dava hakkı büyük ölçüde kapanır.
- Çağrı usulüne uyulmaması gibi ağır sakatlıklarda kararın butlanı veya yokluğu ayrı bir tespit talebi olarak süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.
- Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna dayalı talepler ayrı bir hukuki temele ve farklı zamanaşımına tabidir.
Yetki: şirket merkezi
Ortaklık ilişkisinden doğan davalarda kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; genel kurul kararlarının iptalinde bu yetki özellikle önemlidir. Ticaret sicil kayıtlarındaki merkez adresi ile fiilî yönetim yeri farklıysa, sicil kaydı esas alınır. Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçerli olmakla birlikte, kanunun kesin yetki öngördüğü hâllerde sonuç doğurmaz.
Delil planı
Şirket içi uyuşmazlıklarda delil çoğunlukla şirketin kendi kayıtlarındadır: pay defteri, yönetim kurulu karar defteri, genel kurul tutanakları, hazirun cetveli, ticaret sicil gazetesi ilanları ve mali tablolar. Bu belgelere erişimin engellendiği durumlarda bilgi alma ve inceleme hakkının kullanılması, delil tespiti talebi ve sicilden örnek alınması eşzamanlı planlanmalıdır.
Buradaki değerlendirme genel niteliktedir. Şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve pay sahipliği yapısı sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyada hukuki destek alınması önerilir.