Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile kambiyo senedine dayalı takip yolu çoğu zaman aynı dosyada karşı karşıya gelir. TTK ve TBK çerçevesinde hazırlanan bu rehber, 6102 sayılı Kanun kapsamındaki senet ilişkisinde tahkim itirazının ne zaman, nasıl ve hangi mercie ileri sürüleceğini ele alır.
Senet ilişkisi ile temel ilişki ayrımı
Kambiyo senetleri, düzenlendikleri temel ilişkiden soyutlanmış belgelerdir. Bu soyutluk, tahkim tartışmasının çıkış noktasıdır: taraflar arasındaki çerçeve sözleşmede tahkim şartı bulunması, senede dayalı alacağın otomatik olarak tahkim yargılamasına taşınacağı anlamına gelmez. Tersine, senedin kendisinde yer almayan bir tahkim şartının senet borçlusuna karşı ileri sürülebilirliği, senedin kime devredildiğine ve iyiniyetli hamil bulunup bulunmadığına göre değişir. Dolayısıyla dosyanın ilk analizi şu üç soruyla başlar: tahkim şartı hangi metinde yer alıyor, taraflar aynı mı, senet ciro yoluyla el değiştirmiş mi.
Tahkim itirazı ne zaman ileri sürülmelidir
Tahkim itirazı, usul hukukunda ilk itirazlar arasında yer alır ve esasa cevap süresi içinde, cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir. Bu aşamada ileri sürülmeyen tahkim itirazı sonradan dinlenmez ve davanın devlet mahkemesinde görülmesine örtülü olarak rıza gösterildiği sonucu doğar. Uygulamadaki yaygın hata, önce esasa ilişkin uzun bir savunma yapıp tahkim itirazını dilekçenin sonuna eklemektir; itirazın dilekçedeki yeri kadar, hangi süre içinde verildiği de belirleyicidir.
İcra takibi ile tahkimin ilişkisi
- Tahkim şartının varlığı, alacaklının icra takibi başlatmasına kural olarak engel oluşturmaz.
- Takibe itiraz edildiğinde, itirazın iptali veya kaldırılması talebinin hangi mercie yöneltileceği tahkim şartının kapsamına göre tartışılır.
- Kambiyo senetlerine özgü takip yolunda itirazın icra mahkemesine ve çok kısa bir süre içinde yapılması gerekir; bu süre tahkim tartışması nedeniyle uzamaz.
- Geçici hukuki koruma talepleri, tahkim şartı bulunsa dahi devlet mahkemesinden istenebilir.
Senedin şekil şartlarını denetlemeden itiraz kurmayın
Tahkim tartışmasına girmeden önce senedin, ticaret hukuku kurallarına göre geçerli bir kambiyo senedi olup olmadığı denetlenmelidir. Zorunlu unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi vasfını kaybetmesine ve takibin dayanağının değişmesine yol açar. Bu denetim şu kalemleri kapsar: senet türünü gösteren ibare, kayıtsız şartsız ödeme vaadi veya emri, düzenleme tarihi ve yeri, keşidecinin imzası, ödeme yeri ve lehtar bilgisi. Bir eksiklik tespit edilirse, itirazın gerekçesi tahkimden önce bu noktaya dayandırılmalıdır.
Tahkim yoluna gidilecekse hazırlık
- Tahkim şartının kapsamı, uyuşmazlığın konusu bakımından yeterince geniş yazılmış mı belirlenir.
- Hakem sayısı, seçim usulü ve tahkim yeri gibi unsurların şartta düzenlenip düzenlenmediği kontrol edilir.
- Tahkim masraflarının, ihtilaf konusu tutarla oranı önceden hesaplanır.
- Verilecek kararın icra edilebilirliği ve iptal davası ihtimali baştan değerlendirilir.
Kapanış
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin devir zinciri, sözleşmenin metni ve tarafların tacir sıfatı, izlenecek yolu esaslı biçimde değiştirebilir. Cevap süresi kısa olduğundan, tebligatı aldığınız anda dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz yerinde olur.