Ticari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda esasa girilmeden önce çoğu zaman hangi mahkeme sorusu tartışılır. Yetki itirazının zamanında ve usulüne uygun yapılmaması davayı esastan kaybettirmez; ancak tarafı istemediği bir yargı çevresinde savunma yapmaya, tanık ve keşif maliyetlerini üstlenmeye zorlar.
Sözleşmedeki Yetki Kaydı Her Zaman Bağlayıcı Değildir
Yetki sözleşmesi, ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında ve kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde geçerlidir. Karşı taraf tacir sıfatını taşımıyorsa sözleşmeye konulan yetki kaydına dayanılamaz. Hazırlık aşamasında şu üç soru yanıtlanmalıdır:
- Uyuşmazlıkta kesin yetki kuralı mı, seçimlik yetki mi söz konusudur?
- Taraflar sözleşmenin kurulduğu anda tacir sıfatını taşıyor muydu?
- Kayıt münhasır mı düzenlenmiştir, yoksa genel yetkili mahkemeleri de açık mı bırakmaktadır?
Yetki İtirazı ile Görev İtirazı Aynı Şey Değildir
Görev dava şartıdır; yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece resen gözetilir. Yetki itirazı ise ilk itirazdır: cevap dilekçesi süresi içinde, hem itiraz edilen mahkeme hem de yetkili sayılan mahkeme açıkça gösterilerek yapılmalıdır. Yetkili mahkemenin gösterilmemesi itirazı sonuçsuz bırakır. Bu ayrımın kaçırılması, savunmanın en güçlü kısmının hiç değerlendirilmemesine yol açan tipik bir usule aykırı işlemdir.
Arabuluculuk Başvurusundaki Yetki Tuzağı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Başvurunun yetkisiz arabuluculuk bürosuna yapılması hâlinde karşı taraf yetki itirazında bulunabilir ve süreç baştan yürütülmek zorunda kalır. Son tutanakta uyuşmazlık konusunun, taraf sıfatlarının ve talep kalemlerinin doğru yazılması, sonraki dava dilekçesiyle uyum açısından belirleyicidir.
Belge Setini Kurma Sırası
- Sözleşme metni, ekleri ve varsa çerçeve sözleşme birlikte okunur; yetki, tahkim ve delil sözleşmesi kayıtları işaretlenir.
- Sipariş formları, teyit yazıları ve elektronik yazışmalar tarih sırasına dizilerek sözleşmenin kurulduğu an belirlenir.
- Fatura, irsaliye ve cari hesap ekstresi üzerinden ifa yeri tespit edilir.
- Arabuluculuk başvurusu yetkili büroya yapılır ve tutanak içeriği denetlenir.
- Cevap dilekçesinde yetki itirazı süresinde, gerekçeli ve alternatif mahkeme gösterilerek ileri sürülür.
Temsil Yetkisi Ayrı Bir Risk Katmanıdır
6102 sayılı TTK kapsamında sözleşmeyi imzalayan kişinin temsil yetkisinin kapsamı ve sicilde tescilli imza yetkisiyle uyumu ayrıca denetlenmelidir. Yetkisiz temsil iddiası hem sözleşmenin bağlayıcılığını hem husumetin kime yöneltileceğini etkiler; TBK'nın temsile ilişkin hükümleri ile ticaret sicil kayıtları bu noktada birlikte okunur.
Buradaki çerçeve geneldir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebilir. Kendi sözleşme metniniz üzerinden bir hukukçuyla ön inceleme yapmanız, kısa itiraz sürelerinin kaçırılmaması bakımından önemlidir.