Kambiyo senedine dayalı takiplerde savunmanın başarısı, çoğu zaman itirazın türünün doğru seçilmesine bağlıdır. TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri ile İİK'nın özel takip usulü, borçluya dar bir zaman ve sınırlı bir savunma alanı bırakır. Bu rehber, çek ve senet dosyalarında ispat kurallarının nasıl işlediğini ve taraflar arasındaki delil sözleşmesinin bu tabloyu nasıl etkilediğini ele alıyor.
İtirazın Türü Sonucu Değiştirir
Kambiyo takibinde iki farklı savunma vardır ve sonuçları aynı değildir. İmzaya itiraz, senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiasına dayanır ve takip başlangıçta durabilir. Borca itiraz ise ödeme, zamanaşımı, senedin bedelsiz kaldığı veya teminat amacıyla verildiği gibi iddiaları kapsar. İkisinin karıştırılması ya da dilekçede açıkça ayrılmaması, savunmanın incelenmemesine yol açabilir.
Teminat Senedi Savunmasında Yazılı Delil Sorunu
Uygulamada en sık ileri sürülen iddia, senedin bir borç ilişkisinin teminatı olarak verildiğidir. Bu iddianın kabul görmesi için senedin teminat niteliğini gösteren yazılı bir belgeye ihtiyaç duyulur; salt tanık beyanı kural olarak yeterli sayılmaz. Bu nedenle senedi teminat olarak verirken şu kayıtların oluşturulması gerekir:
- Senedin hangi sözleşmenin teminatı olduğunu belirten yazılı protokol
- Senet üzerinde veya ekinde yer alan teminat şerhi
- Asıl borcun ödendiğine ilişkin dekont ve mutabakat yazışmaları
- Senedin iadesine ilişkin talep ve yanıtlar
Delil Sözleşmesinin Etkisi
Taraflar arasındaki çerçeve sözleşmede yer alan delil kaydı, asıl ilişkiye ilişkin uyuşmazlıkta ispat araçlarını sınırlayabilir. Kambiyo ilişkisinin senedin kendisinden doğan soyut niteliği ile temel ilişkiye dayanan savunmalar ayrı ayrı ele alınmalıdır. Münhasır delil kaydı bulunan bir sözleşmede, temel ilişkiye dayalı savunmanın yalnızca sözleşmede sayılan belgelerle yapılabileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Çeke Özgü Kontroller
Çek bakımından ibraz süresi, karşılıksız işlemi görmesi, keşidecinin ve varsa cirantaların sorumluluğu ayrı başlıklardır. Arka yüzdeki ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığı ile bankaca konulan kayıtların tarihleri, hem alacaklı hem borçlu için belirleyici verilerdir. Senet bakımından ise vade, düzenleme tarihi ve bedel kaydındaki eksiklikler senedin niteliğini tartışmalı hâle getirebilir.
Uygulamada Görülen Usul Yanlışları
- İtiraz dilekçesinin icra dairesi yerine verilmesi gereken mercie sunulmaması.
- Ödeme emrinin tebliğ tarihinin belgelenmemesi nedeniyle sürenin dolmuş sayılması.
- İmza itirazı ile birlikte takibin durdurulması talebinin ayrıca yazılmaması.
- Kısmi ödemelerin senet üzerine veya yazılı bir belgeye işlenmemesi.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgi amaçlıdır; senedin türü, tarafların sıfatı ve sözleşme metni sonucu değiştirebilir. Ödeme emri elinize ulaştığında süre hemen işlemeye başladığından, itiraz türünü belirlemek için gecikmeden hukuki destek almanız önemlidir.