Ticari sözleşmelere eklenen tahkim şartı, uyuşmazlık çıkana kadar çoğu zaman okunmaz; çıktığında ise yargı yolunu bütünüyle belirler. TTK ve TBK ekseninde kurulan ilişkilerde tahkim şartının geçerliliği, kapsamı ve ileri sürülme zamanı, esasa girilmeden dosyanın kaderini tayin edebilir. Bu rehber tahkim şartını bir usul takvimi olarak ele alır.
İlk Kontrol Noktası: Şart Geçerli ve Yeterince Belirli mi?
Tahkim iradesinin yazılı olması ve tereddüde yer bırakmaması aranır. Uygulamada en çok tartışma yaratan hükümler, tarafların hem tahkime hem de belirli bir mahkemeye yetki verdiği çift kapılı düzenlemelerdir; bu tür ifadeler tahkim iradesini şüpheli hâle getirir. Ayrıca tahkim yerinin, uygulanacak kuralların ve hakem sayısının belirlenmemiş olması süreci başlatmayı geciktirir. Sözleşme incelemesinde şu unsurlar ayrı ayrı işaretlenmelidir: tahkim iradesinin açıklığı, kapsama giren uyuşmazlıklar, tahkim yeri, dil, hakem sayısı ve atama usulü.
Tahkim İtirazı Ne Zaman İleri Sürülür?
Tahkim şartına rağmen karşı taraf mahkemede dava açarsa, tahkim itirazının ilk fırsatta ve süresi içinde ileri sürülmesi gerekir. Bu itiraz esasa ilişkin savunmayla birlikte geçiştirilirse, tahkim iradesinden zımnen vazgeçildiği yönünde değerlendirmeye zemin hazırlanır. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alındığı anda yapılacak ilk iş, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükmünün çıkarılıp savunma stratejisinin buna göre kurulmasıdır.
Tahkim Yargılamasında Takvimin Yönetimi
- Tahkime başvuru bildiriminin karşı tarafa ulaştığı tarih sürecin başlangıcıdır.
- Hakem atama süreleri kaçırıldığında atama yetkisi başka bir mercie geçebilir.
- Delil sunma ve tanık listesi bildirme takvimi hakem heyetince belirlenir ve kesindir.
- Karar süresinin uzatılmasına ilişkin anlaşma, süre dolmadan yapılmalıdır.
Usule Aykırı İşlemin İptal Davasına Dönüşmesi
Hakem kararına karşı klasik anlamda istinaf incelemesi yapılmaz; denetim, sınırlı sebeplerle açılan iptal davası üzerinden yürür. Bu sebeplerin ağırlıklı kısmı usule ilişkindir: tarafın hukuki dinlenilme hakkının ihlali, hakem heyetinin usulüne uygun oluşturulmaması, tahkim şartının kapsamı dışına çıkılması ve kararın süresinde verilmemesi. Yargılama sırasında usule ilişkin her itirazın tutanağa geçirilmesi, sonraki aşamada bu sebeplere dayanabilmenin ön koşuludur.
Sözleşme Aşamasında Alınacak Önlemler
- Tahkim hükmünü genel şartlar arasına gömmeyin, ayrı bir madde olarak düzenleyin.
- Tahkim yeri ve dilini, tarafların merkezleri ile delillerin bulunduğu yeri dikkate alarak seçin.
- Geçici hukuki korumaya mahkemeden başvurulabileceğini hükümde açıkça belirtin.
- Kararın tenfiz edileceği ülkeyi baştan öngörerek şartı ona göre kurgulayın.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenizin metni, tarafların yerleşim yerleri ve uyuşmazlığın niteliği tahkim yolunun işleyişini önemli ölçüde değiştirebileceğinden, ilk adımdan önce hukuki görüş alınması önerilir.