Kambiyo senedine dayanan alacaklarda tahsilat çoğu zaman senedin gücüne değil, borçlunun malvarlığının zamanında güvence altına alınmasına bağlıdır. TTK ve TBK ekseninde ilerleyen bu süreçte en sık yapılan hata, geçici korumanın yanlış türünün talep edilmesi ve bunun doğurduğu usule aykırı işlem sonucudur.
İki Kurumu Birbirine Karıştırmamak
Para alacaklarında kural olarak başvurulacak yol ihtiyati hacizdir; ihtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey üzerinde ya da çekişmeli bir hukuki durumda geçici koruma sağlar. Çekten veya bonodan doğan bir para alacağı için ihtiyati tedbir istenmesi, talebin niteliği bakımından reddedilmesine yol açar ve bu arada borçlu malvarlığını elden çıkarabilir. Buna karşılık senedin iptali, keşidecinin imzasının inkarı ya da senedin teminat amacıyla verildiği iddiası gibi durumlarda, senede dayalı takibin veya ödemenin durdurulmasına ilişkin geçici koruma tedbir niteliği taşır. Talep dilekçesinde hangi kurumun istendiği açıkça yazılmalı, gerekçe buna göre kurulmalıdır.
Senedin Kendi Süreleri
Çekte ibraz süreleri, düzenlendiği ve ödeneceği yerin aynı olup olmamasına göre değişir ve TTK bu süreleri ayrı ayrı belirler. İbraz süresinin kaçırılması, karşılıksızdır işlemi yapılması imkanını ve buna bağlı bazı hakları etkiler; senedin alacak belgesi olma niteliği ise devam eder. Kambiyo senetlerinde zamanaşımı da genel alacak sürelerinden farklıdır ve çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren işler. Bu nedenle dosyanın ilk gününde şu tarihler tabloya yazılmalıdır:
- Düzenleme tarihi ve ödeme yeri
- İbraz tarihi ve banka şerhinin içeriği
- Protesto gerekiyorsa protesto tarihi
- Ciro zinciri ve son hamilin sıfatı
- Zamanaşımının dolacağı gün
Teminat, Uygulama ve Dava Süresi
Geçici koruma kararı alınmakla iş bitmez. Kararın hükümsüz kalmaması için, kanunda öngörülen kısa süre içinde uygulanması talep edilmelidir; bu talebin gecikmesi halinde karar kendiliğinden ortadan kalkar. Ayrıca dava açılmadan önce alınan kararlarda, esas hakkındaki takip veya davanın da öngörülen süre içinde başlatılması gerekir. Teminat tutarı mahkemece belirlenir; senede dayanan alacaklarda teminattan muafiyet talep edilecekse gerekçesi ayrıca açıklanmalıdır. Haksız çıkma halinde karşı tarafın tazminat talebi gündeme gelebileceğinden, talep tutarı gerçekçi kurulmalıdır.
Şirket Yetkilisine Yönelik Taleplerde Dikkat
Senedin şirket adına düzenlendiği hallerde imzanın temsil yetkisine dayanıp dayanmadığı, kaşe ve imza düzeni ile ticaret sicil kayıtları üzerinden kontrol edilmelidir. Yetkisiz temsilci imzası, borcun kime yöneltileceğini değiştirir. Talep yanlış kişiye yöneltildiğinde geçici koruma kararı da uygulanamaz hale gelir.
Değerlendirme
Kambiyo dosyalarında hız, hakkın kendisi kadar belirleyicidir; ancak hızlı hareket etmek doğru kurumu seçmenin yerine geçmez. Senedin türü, ciro durumu ve borçlunun sıfatı izlenecek yolu değiştirir. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; elinizdeki senet bakımından hangi korumanın isteneceği konusunda hukuki görüş almanız uygun olur.