Kambiyo senetlerine mahsus takip, alacaklıya hız kazandıran ancak borçluya çok dar bir savunma penceresi bırakan bir yoldur. Türk Ticaret Kanunu senedin şekil şartlarını, İcra ve İflas Kanunu ise itirazın usulünü belirler. Taraflar arasında ayrıca bir delil sözleşmesi varsa, ispatın sınırları daha da daralır. Bu üç katmanın birlikte okunmaması, savunmayı süresi içinde yapılmış ama konusu yanlış bir itiraza dönüştürür.
Beş Günlük İtiraz Penceresi
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte ödeme emrine itiraz, tebliğden itibaren beş gün içinde ve icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır. Bu iki unsurdan birinin yanlış olması itirazın incelenmemesiyle sonuçlanır. İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı ayrı ve açıkça belirtilmelidir; genel bir itiraz beyanı, imza incelemesi talebini kendiliğinden içermez.
İmza İtirazı ile Borca İtirazın Ayrışması
- İmza itirazında inceleme, bilirkişi marifetiyle karşılaştırmalı imza analizine dayanır
- Borca itirazda ödeme, takas, zamanaşımı veya senedin bedelsizliği gibi maddi savunmalar ileri sürülür
- İtiraz kural olarak satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz; bu nedenle mahkemeden takibin durdurulmasına ilişkin ayrı bir karar istenmelidir
- Haksız bulunan itirazda tazminat ve para cezası riski bulunduğundan, dayanaksız itirazdan kaçınılmalıdır
Delil Sözleşmesinin Sınırı Nerede Biter
Taraflar belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve bir tarafı delil göstermekten büsbütün yoksun bırakan biçimde kurulan sözleşmeler geçerli sayılmaz. Ticari ilişkilerde sıkça kullanılan sadece defter kayıtları esas alınır tipi hükümler, bu ölçüt karşısında ayrıca değerlendirilmelidir.
Ticari Defterlerin İspat Gücü
- Defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı önce incelenir.
- Açılış ve kapanış tasdiklerinin varlığı, defterin sahibi lehine delil olmasının koşuludur.
- Karşı tarafın defterleriyle çelişki bulunduğunda kayıtların dayanağı belgeler istenir.
- Elektronik yazışma ve e-fatura kayıtları defter kayıtlarını destekleyici biçimde sunulur.
Zamanaşımı ve Sonrasındaki Yol
Çekte alacaklının başvuru hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir; bono bakımından da vadeden itibaren üç yıllık süre söz konusudur. Kambiyo hukuku bakımından zamanaşımına uğrayan senet, temel ilişki ispat edilebiliyorsa yazılı delil başlangıcı olarak kullanılabilir ve sebepsiz zenginleşme ya da genel haciz yolu gündeme gelir. Yani senedin süresi geçmiş olması alacağın tamamen sona ermesi anlamına gelmez.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Senedin şekli, taraflar arasındaki temel ilişki ve varsa sözleşme hükümleri sonucu değiştirebileceğinden, beş günlük süre işlemeye başlamışken vakit kaybetmeden hukuki destek alınması yerinde olur.