Ortaklar, yöneticiler ve şirket arasındaki uyuşmazlıklarda ilk teknik soru esasa değil usule ilişkindir: talep, dava şartı olarak arabuluculuğa tabi mi? Yanlış cevap, dava şartı yokluğundan usulden ret ve süre kaybı anlamına gelir. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde bu ayrımı netleştirelim.
Hangi Talep Dava Şartına Tabi?
Ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Şirketin ortağa, ortağın şirkete ya da yöneticiye yönelttiği para alacağı istemleri bu kapsamdadır. Buna karşılık talep para ödemesine değil, bir hukuki durumun tespitine veya değiştirilmesine yönelikse dava şartı gündeme gelmez. Aynı dilekçede hem para talebi hem başka nitelikte bir istem varsa, para kalemi için arabuluculuk tutanağının dosyaya sunulması gerekir.
Kapsam Dışında Kalan Şirketler Hukuku Davaları
- Genel kurul kararının iptali veya butlanının tespiti istemleri
- Şirketin haklı sebeple feshi talepleri
- Yönetim organı üyelerinin görevden alınmasına ilişkin istemler
- Özel denetçi atanması ve bilgi alma hakkının kullanılmasına yönelik başvurular
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri
Süreli Davalarda Arabuluculuğun Yarattığı Baskı
Şirketler hukukunda bazı davalar kısa ve kesin sürelere bağlıdır. Genel kurul kararının iptali davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu talep dava şartına tabi olmasa da, aynı olaydan doğan para alacağı için ayrıca arabuluculuk süreci yürütülüyorsa iki dosyanın takvimi birbirine karıştırılmamalıdır. Arabuluculuk süreci, dava şartına tabi olmayan bir talebin süresini uzatmaz; iptal davası için tanınan süre bağımsız olarak işlemeye devam eder.
Tacirler Arası İhbar ve İhtarın Biçimi
TTK, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ya da sözleşmeden dönmeye ilişkin bildirimlerin belirli biçimlerde yapılmasını arar: noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle. Bu biçim koşuluna uyulmadan yapılan bildirimler, sonradan sözleşmenin feshine dayanan tüm talep zincirini tartışmalı hâle getirir. Ortaklar arası ilişkilerde de bildirimlerin şirket kayıtlarındaki adrese yapılması ve tebliğ belgelerinin saklanması gerekir.
Ticari Defterlerin İspattaki Yeri
Usulüne uygun tutulan ve açılış ile kapanış onayları yapılmış ticari defterlerdeki kayıtlar, defter sahibi aleyhine delil oluşturabileceği gibi belirli koşullarda lehine de değerlendirilir. Bu nedenle uyuşmazlık büyümeden önce defter ve belge düzeninin gözden geçirilmesi, cari hesap mutabakatlarının yazılı hâle getirilmesi ve elektronik yazışmaların arşivlenmesi, arabuluculuk masasında da mahkemede de pazarlık gücünü doğrudan etkiler.
Bu değerlendirme genel çerçeveyi anlatır; şirket türü, esas sözleşmedeki özel hükümler ve talebin niteliği izlenecek yolu değiştirebilir. Dava veya arabuluculuk başvurusundan önce taleplerin tek tek sınıflandırılması için hukuki destek alınması önerilir.