Ortaklar arasındaki gerilim mahkeme kapısına gelmeden önce çoğu kez esas sözleşmede veya pay sahipleri sözleşmesinde yazılı bir tahkim şartına takılır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu ekseninde yürüyen şirket içi ihtilaflarda tahkim, hız ve gizlilik sağlar; ancak şartın kaleme alınışındaki bir kusur ya da yanlış zamanda ileri sürülen bir itiraz, tarafı yıllar süren bir yetki tartışmasının içine sokar.
Her Uyuşmazlık Tahkime Elverişli Değildir
Tahkim, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlıklar için öngörülmüştür. Pay devri, rekabet yasağı, kâr payı dağıtımı ve ortaklar arası taahhütlere ilişkin ihtilaflar bu alanın merkezinde yer alır. Buna karşılık genel kurul kararlarının iptali ve butlanı, sermaye kaybı ile borca batıklık, haklı sebeple fesih gibi üçüncü kişileri ve şirket alacaklılarını da etkileyen talepler bakımından tahkime elverişlilik tartışmalıdır. Bu ayrımı baştan yapmayan taraf, iptal riskini dosyanın içine kendi eliyle yerleştirmiş olur.
Esas sözleşmedeki şart ile ayrı sözleşmedeki şart aynı değildir
Esas sözleşmeye konulan tahkim kaydının şirketi ve pay sahiplerini bağlaması için usulüne uygun biçimde karara bağlanmış ve tescil ile ilan edilmiş olması aranır. Yalnızca ortaklar arasındaki ayrı bir sözleşmede yer alan kayıt ise şirket tüzel kişiliğini kendiliğinden bağlamaz.
Tahkim İtirazı: Zamanı Kaçırılan Hak
- Karşı taraf mahkemede dava açtıysa tahkim itirazı ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürülmelidir.
- Esasa cevap verildikten sonra yapılan itiraz sonuç doğurmaz; mahkemenin bakma yetkisi fiilen kabul edilmiş sayılır.
- Tahkim şartı dar kaleme alınmışsa taleplerin bir kısmı hakem önünde, bir kısmı mahkemede görülebilir.
- Hakem seçimi usulü işletilmezse mahkemeden hakem tayini istenmesi gerekir.
Yargılama Kurgusu ve Delil Düzeni
- Talepler, tahkim şartının kapsamına girenler ve girmeyenler olarak ayrıştırılır.
- Ticari defterler, yönetim kurulu ve genel kurul tutanakları ile pay defteri kayıtları tarih sırasına dizilir.
- Şirket içi yazışmalar ve elektronik kayıtlar, elde ediliş biçimi hukuka uygunluk yönünden denetlenerek dosyaya alınır.
- Mali hesaplama ihtiyacı için bilirkişi incelemesi yargılama takvimine önceden yerleştirilir.
- Kararın sonradan icra edilebilmesi için gerekli adımlar süreç başında planlanır.
İptal Sebebi Doğuran Usul Hataları
Hakem kararına karşı başvurulabilecek yol sınırlıdır ve esasa ilişkin geniş bir denetim yapılmaz. Bu nedenle usule aykırılık, tahkimde adli yargıya kıyasla çok daha ağır sonuç doğurur. Tarafın hukuki dinlenilme hakkının kısıtlanması, hakem heyetinin kararlaştırılan usule uygun oluşturulmaması, talep dışına çıkılması veya süresi içinde karar verilmemesi başlıca iptal sebepleri arasındadır. Bu itirazlar yargılama sırasında tutanağa geçirilerek korunur; sonradan dile getirilen usul eleştirileri çoğu zaman dinlenmez.
Ortaklık ilişkisinin devam edip etmeyeceği beklentisi, tahkim ile mahkeme arasındaki tercihi doğrudan etkiler. Şirket yapısına, esas sözleşme metnine ve talep kalemlerine göre değişen bu seçim için sürece girmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.