Çek ve senet uyuşmazlıklarında en sık yapılan tercih hatası, her durumda ihtiyati tedbir talep edilmesidir. Oysa kambiyo senedine bağlı alacaklarda kural olarak başvurulan koruma aracı ile senedin geçersizliğini ileri süren tarafın başvuracağı araç birbirinden farklıdır. Yanlış aracın seçilmesi zaman kaybının ötesinde, teminat ve sorumluluk yönünden de sonuç doğurur. Bu rehber TTK ve TBK ile 6102 sayılı Kanun ekseninde bu ayrımı ele alır.
Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi?
Elinde geçerli bir kambiyo senedi bulunan alacaklının amacı borçlunun malvarlığını güvence altına almaksa, para alacaklarına özgü koruma yolu gündeme gelir. Buna karşılık senedin iptali, zayi olması veya senede dayalı hakkın kullanılmasının engellenmesi isteniyorsa talep, malvarlığını dondurmaya değil belirli bir işlemin yapılmasını önlemeye yönelir. Talebin niteliği yanlış belirlendiğinde mahkeme esasa girmeden reddedebilir.
Zayi ve İptal Davasında Ödemeden Men
Senedin rızası dışında elinden çıktığını ileri süren kişi, iptal talebiyle birlikte muhataba ödeme yapılmaması yönünde geçici koruma isteyebilir. Bu talepte senedin tüm ayırt edici unsurları (düzenleme tarihi, tutar, keşideci, seri bilgileri) eksiksiz gösterilmeli; senedin nasıl elden çıktığı somut olarak anlatılmalıdır. Genel ifadelerle yapılan başvurular yaklaşık ispat ölçütünü karşılamaz.
Menfi Tespitte Takibin Durdurulması
Senede dayalı takibe karşı borçlu olunmadığının tespiti isteniyorsa, takibin durdurulmasına yönelik talep ayrı bir değerlendirmeye tabidir ve genellikle teminat şartına bağlanır. Teminatın yatırılmaması hâlinde verilen karar uygulanamaz; bu da uygulamada en çok karşılaşılan sonuçsuz kalma nedenidir.
Kararı Almak Yetmez: Uygulama Süresi
- İhtiyati tedbir kararı, verildiği tarihten itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde uygulanmak üzere talep edilmezse kendiliğinden kalkar.
- Para alacaklarına ilişkin geçici korumada da kararın infazı için ayrı ve kısa bir süre işler.
- Karardan sonra esas hakkında dava açma veya takip başlatma yükümlülüğü süresinde yerine getirilmelidir.
- Karşı tarafa tebliğ ve itiraz süreçleri takvime bağlanmalıdır.
Bu sürelerin kaçırılması, esasında haklı olan tarafın elindeki korumayı kaybetmesine yol açar; üstelik bu kayıp sonradan telafi edilemez.
Haksız Koruma Kararının Bedeli
Geçici koruma, karşı tarafın ticari faaliyetini doğrudan etkileyen bir tedbirdir. Talebin haksız çıkması hâlinde bundan doğan zarardan sorumluluk gündeme gelir ve yatırılan teminat bu zararın karşılanmasında ilk başvurulacak kaynaktır. Bu nedenle talep dilekçesinde ölçülülük gözetilmeli, korumanın kapsamı ihtiyaç duyulan sınırla tutulmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Senedin türü, ciro zinciri ve takibin aşaması sonucu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce belgeler üzerinden ayrı bir hukuki inceleme yapılması uygun olur.