Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman aynı belgeye bakıp farklı sonuçlar çıkarır. Bunun sebebi, senedin kendi soyut yapısı ile temel ilişkiden doğan savunmaların farklı ispat kurallarına tabi olmasıdır. TTK ve TBK ekseninde kurulan bu düzende, taraflar arasındaki delil sözleşmesi sonucu belirgin biçimde değiştirebilir.
Senedin soyutluğu ve savunmanın sınırı
Kambiyo senedi, düzenlendiği temel ilişkiden bağımsız bir borç doğurur. Bu nedenle senedin teminat amacıyla verildiği, bedelsiz kaldığı ya da borcun ödendiği yönündeki savunmalar, kural olarak yazılı delille ortaya konulmalıdır. Senet üzerindeki tarih, tutar ve imza unsurlarındaki eksiklikler ise ayrı bir başlıktır ve senedin kambiyo vasfını tartışmaya açabilir.
Delil sözleşmesi ne yapar, ne yapamaz
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkta belirli delillerle ispat yapılacağını kararlaştırabilir. Uygulamada sıkça karşılaşılan hüküm, ödemenin yalnızca banka kayıtları veya yazılı belgelerle ispat edilebileceğine ilişkin olandır. Böyle bir kayıt varken elden ödeme savunmasının tanıkla ispatı mümkün olmaz. Buna karşılık delil sözleşmesi, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve kesin delillerin tamamını dışlayacak biçimde sınırsız kurulamaz.
Takip başladığında takvim daralır
- Kambiyo senetlerine mahsus takipte ödeme emrine itiraz süresi genel takipten kısadır ve icra mahkemesine yöneltilir.
- İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı sonuçlar doğurur; imzaya itiraz açıkça ve ayrıca belirtilmelidir.
- İtiraz kural olarak satıştan başka takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz; icranın geri bırakılması ayrıca talep edilmelidir.
- Süresinde yapılmayan itiraz, senetteki hakkı tartışılmaz hâle getirir.
Şirket kaşesi ve temsil yetkisi
6102 sayılı Kanun kapsamında şirket adına düzenlenen senetlerde, imzanın temsil yetkisine dayanıp dayanmadığı ve şirket unvanı ile birlikte atılıp atılmadığı önemlidir. Unvan kullanılmadan atılan imza, imza sahibinin kişisel sorumluluğunu gündeme getirebilir. Bu nedenle imza sirküleri ve ticaret sicil kayıtları itiraz dosyasına en baştan eklenmelidir.
Ceza ve hukuk yollarını ayırın
Karşılıksız çek bakımından öngörülen yaptırım süreci ile alacağın tahsiline yönelik icra süreci birbirinden bağımsız yürür. Birinde alınan sonuç diğerini kendiliğinden etkilemez; başvuru mercileri ve süreler de farklıdır. İki dosyanın aynı dilekçeyle yürütülmeye çalışılması gecikmeye yol açar.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Senet metni ve sözleşme kayıtları sonucu doğrudan değiştirdiğinden, itiraz süresi işlemeye başlamadan belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.