Kambiyo senedine dayalı takiplerde uyuşmazlığın esasına girilmeden önce çoğu kez yetki tartışması yaşanır. Alacaklı için pratik olan yer, borçlu bakımından itiraz gerekçesi olabilir; yanlış yerde başlatılan takip ise kazanılan zamanın tamamını geri verir. TTK senedin şeklî unsurlarını, 6102 sayılı Kanun çerçevesindeki ticari ilişki ise tarafların sıfatını belirlerken, takip yeri ayrı bir çerçeveye tabidir. Bu rehber, yetkiyi baştan doğru kurmaya odaklanır.
Önce Senedin Kendisini Denetlemek
Yetki tartışmasına girmeden önce senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir. Düzenleme yeri, düzenleme tarihi, bedel, imza ve kayıtsız şartsız ödeme taahhüdü gibi unsurlardaki eksiklik, takibin türünü doğrudan değiştirir. Vasfını kaybeden bir senet, adi bir belge olarak farklı bir yol izlenmesini gerektirir.
Yetkiyi Belirlerken Bakılacak Bağlantı Noktaları
- Ödeme yeri olarak gösterilen yer veya bu yerin yokluğunda kabul edilecek yer
- Borçlunun yerleşim yeri ve varsa ticari işletmesinin merkezi
- Taraflar arasında geçerli bir yetki sözleşmesi bulunup bulunmadığı
- Birden çok borçlu varsa her biri bakımından bağlantının ayrı değerlendirilmesi
Yetki Sözleşmesinin Sınırları
Tacirler arasında yapılan yetki anlaşmaları ile tacir olmayan tarafın yer aldığı ilişkiler aynı sonuca bağlanamaz. Sözleşme metnindeki yetki kaydının yazım biçimi, karşı tarafın bu kayıttan haberdar edilip edilmediği ve ilişkinin niteliği birlikte değerlendirilmelidir. Matbu bir sözleşmenin arka yüzündeki kayda dayanmak, çoğu dosyada tartışmayı büyütür.
Yetki İtirazının Usulü
Yetkiye ilişkin itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde ve icra mahkemesine yöneltilerek yapılır. İtirazın sadece yetkiye ilişkin olması hâlinde borca itiraz edilmiş sayılmayacağından, borç da tartışılacaksa iki itiraz ayrı ayrı ve açıkça ileri sürülmelidir. Tek bir cümlede toplanan belirsiz itirazlar, sonradan kapsam tartışmasına yol açar.
Takip Öncesi Hazırlık Listesi
Senedin aslının fiziken elde bulunması, ciro zincirinin kesintisiz olması, ibraz ve protesto işlemlerinin gerekiyorsa tamamlanmış olması takibin ayakta kalması bakımından belirleyicidir. Bu kontroller takip açılmadan yapılmazsa, yetki itirazıyla birlikte gelen ikinci bir savunma dosyayı büsbütün geciktirir.
Ticari uyuşmazlıklarda senedin metni ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, buradaki çerçeve genel bilgi niteliğindedir; takip başlatılmadan önce belgeler üzerinden hukuki değerlendirme yapılması önerilir.