Ticari ilişkide taraflar tahkim şartı kararlaştırmış olsa bile, elde bir çek veya bono varsa süreç tek bir kanaldan yürümez. TTK ve TBK'nın kurduğu düzende kambiyo senedinden doğan ilişki ile temel borç ilişkisi ayrı ayrı değerlendirilir; bu ayrımın gözden kaçması, başvurunun yanlış mecrada yapılmasına yol açar.
Senetteki İlişki ile Sözleşmedeki İlişki
Kambiyo senedi, doğduğu sözleşmeden bağımsız bir ödeme aracıdır. Bu soyutluk sayesinde alacaklı, sözleşmedeki tartışmayı beklemeden senede özgü takip yoluna başvurabilir. Buna karşılık ayıp, eksik ifa veya sözleşmenin feshi gibi iddialar temel ilişkiye aittir ve taraflar arasında geçerli bir tahkim şartı varsa bu iddiaların görüleceği yer sözleşmede belirlenmiş olabilir.
Takip Başlatmadan Önce Şekil Denetimi
- Senette bulunması gereken zorunlu unsurların eksiksiz olup olmadığı
- Keşide ve vade tarihlerinin okunaklı, tutarlı ve tahrifatsız yazılıp yazılmadığı
- Ciro zincirinin kesintisiz biçimde takip edilip edilemediği
- Şirket adına atılan imzada temsil yetkisinin ve kaşenin durumu
- Çekte bankaya ibraz kaydının ve karşılıksız işleminin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı
Şekil şartlarındaki bir eksiklik, senedin kambiyo vasfını kaybetmesine ve seçilen takip yolunun baştan sakatlanmasına neden olabilir.
Uyuşmazlık Doğduğunda Nereye Gidilir
Kambiyo senetlerine özgü takipte borçlunun itirazı, genel haciz yolundan farklı olarak icra mahkemesi kanalında incelenir. Karşılıksız çeke bağlı yaptırım talebi ise ayrı bir başvurudur ve kendine özgü usulü vardır. Tahkim şartı ise bunlardan bağımsız olarak, temel ilişkiye dayanan alacak veya menfi tespit tartışmasında gündeme gelir. Aynı dilekçede bu üç başlığı birleştirmek, dosyanın görev yönünden geri dönmesine yol açar.
Kontrol Listesi
- Senedin aslı güvenli biçimde saklanıyor ve fotokopisi ayrı tutuluyor mu?
- Sözleşmedeki tahkim şartının kapsamı, senetten doğan talepleri de kapsayacak biçimde mi yazılmış?
- Ödeme, mahsup ve iade iddialarına ilişkin banka kayıtları tarih sırasına dizildi mi?
- Ticari defter ve cari hesap ekstreleri karşılıklı olarak eşleştirildi mi?
- İhtar ve yazışmalar, kayıtlı iletişim kanalı üzerinden mi yapıldı?
Bu yazı genel bilgi verir; senedin türü ve sözleşme metni sonucu değiştirebilir. Takip veya tahkim yoluna gitmeden önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.