Ortaklar arasındaki anlaşmazlıkların yargıya taşınmasında ilk engel çoğu zaman esasa ilişkin değildir: davanın görevli mahkemede ve gerekiyorsa arabuluculuk şartı yerine getirilerek açılmış olması gerekir. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde şirket içi uyuşmazlıklarda usul kapılarını ele alır.
Uyuşmazlığın Türünü Doğru Adlandırmak
Şirket içi uyuşmazlık başlığı altında birbirinden çok farklı talepler toplanır: genel kurul kararının iptali, yönetim organının sorumluluğuna dayanan tazminat talepleri, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma, bilgi alma ve inceleme hakkının kullanılması, kâr payı alacağı ve haklı sebeple fesih. Bunların bir kısmı süreye bağlı yenilik doğuran taleplerken, bir kısmı para alacağı niteliğindedir. Bu ayrım, hem arabuluculuk şartını hem de dilekçedeki talep sonucunu belirler.
Arabuluculuk Dava Şartı Nerede Devreye Girer?
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır.
- Genel kurul kararının iptali gibi yenilik doğuran taleplerde bu şart aranmaz; bu talepler doğrudan dava yoluyla ileri sürülür.
- Bir dilekçede hem para alacağı hem iptal talebi birlikte ileri sürülüyorsa, para alacağı yönünden arabuluculuk aşamasının tamamlanmış olması gerekir.
- Son tutanağın dilekçeye eklenmemesi hâlinde mahkeme, tamamlanması için süre verir; eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.
Görev ve Yetki
Şirket ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğinde olduğundan, miktara bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür. Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar aksini kararlaştıramaz ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Yetki bakımından ise kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi öne çıkar. Şirket sözleşmesinde tahkim kaydı bulunuyorsa, uyuşmazlığın bu kaydın kapsamına girip girmediği dava açılmadan önce incelenmelidir.
Süreye Bağlı Talepler
- Genel kurul kararının iptali, karar tarihinden itibaren işleyen kısa süreye bağlıdır; toplantıda muhalefet şerhi verilmiş olması çoğu hâlde aranır.
- Sorumluluk davalarında zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesine bağlı olarak işler.
- Bilgi alma ve inceleme talebi reddedilirse, bu redde karşı başvuru yolu ayrıca ve zamanında işletilmelidir.
Delil Hazırlığında Şirket Kayıtları
Bu tür dosyalarda belirleyici delil çoğunlukla şirketin kendi kayıtlarıdır: pay defteri, yönetim kurulu karar defteri, genel kurul toplantı tutanakları, hazır bulunanlar listesi, ticaret sicil kayıtları, finansal tablolar ve banka hareketleri. Davacı taraf bu belgelerin bir kısmına erişemiyorsa, dilekçede bunların şirketten ve sicilden istenmesi açıkça talep edilmelidir. Ayrıca ortaklar arasında imzalanmış pay sahipleri sözleşmesi varsa, uyuşmazlık öncelikle bu metnin hükümleri üzerinden değerlendirilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Şirket yapısı ve sözleşme hükümleri usul yolunu değiştirebileceğinden, dava veya arabuluculuk başvurusu öncesinde kayıtların bir hukukçu ile birlikte incelenmesi önerilir.