Ticari sözleşmelerin ihtilaf hâlinde nasıl ispatlanacağı, çoğu zaman sözleşme imzalanırken düşünülmez. Oysa sözleşmeye konulacak birkaç satırlık bir delil düzenlemesi, ileride açılacak davada hangi belgenin geçerli sayılacağını baştan belirleyebilir. Bu rehber, delil sözleşmesinin doğru kurulmasına ve sınırlarına odaklanır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesi, tarafların belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırmasıdır. HMK bu imkânı tanır; ancak sınırsız değildir. Tarafın hukuki dinlenilme hakkını ortadan kaldıran, tek tarafa ispat imkânı bırakmayan veya kesin delil hâline getirilemeyecek vakıalara ilişkin düzenlemeler geçerlilik sorunu doğurur. Ayrıca hükmün sözleşmede yer alması yetmez; tarafların bu düzenlemeye açıkça ve anlaşılır biçimde onay verdiğinin gösterilebilmesi gerekir.
Ticari Defterlerin ve Elektronik Kayıtların Yeri
TTK ve 6102 sayılı Kanun düzeninde ticari defterler, usulüne uygun tutulduğunda sahibi lehine de delil oluşturabilir; ancak bu, karşı tarafın defterleriyle çelişki hâlinde otomatik bir üstünlük anlamına gelmez. Bugün asıl tartışma elektronik kayıtlarda yaşanmaktadır: sipariş onayının e-posta ile mi, panel üzerinden mi, yoksa mesajlaşma uygulamasıyla mı verileceği belirlenmemişse, her taraf kendi kaydını öne sürer. Sözleşmede tebligat ve bildirim kanalının tek bir adrese bağlanması, bu belirsizliği baştan kapatır.
Sözleşme Yazımı İçin Kontrol Listesi
- Bildirim ve ihtarların hangi adres ve kanaldan yapılacağının tek maddede toplanması
- Adres değişikliğinin bildirilmemesi hâlinde eski adrese yapılan bildirimin sonucunun düzenlenmesi
- Hangi vakıaların hangi belgeyle ispatlanacağının somut olarak sayılması
- Elektronik kayıtların hangi sistem üzerinden ve hangi formatta geçerli sayılacağının belirtilmesi
- TBK kapsamında genel işlem koşulu denetimine takılabilecek tek yanlı ifadelerden kaçınılması
- Yetki ve tahkim hükümleriyle delil hükmünün birbiriyle çelişmemesi
İhtilaf Çıktığında: Anlaşma mı, Dava mı
Delil düzenlemesi güçlü kurulmuş bir sözleşmede, tarafın elindeki belgelerin dosyada ne ifade edeceği büyük ölçüde önceden görülebilir. Bu öngörülebilirlik, ticari ilişkinin sürdürülmek istendiği hâllerde makul bir sulhü kolaylaştırır. Buna karşılık delil düzeni tartışmalıysa veya karşı taraf kayıtları tek elde tutuyorsa, delil tespiti gibi ara yollara başvurmadan yapılacak bir anlaşma, gerçek zararın altında kalabilir. Karar verilmeden önce elde hangi belgenin bulunduğu değil, mahkemede hangi belgenin kabul göreceği değerlendirilmelidir.
Not
Yukarıdakiler genel bilgi niteliğindedir. Sözleşmenizin türü ve tarafların tacir sıfatı sonucu etkiler; metin hazırlanırken veya ihtilaf doğduğunda hukuki destek alınması önerilir.