Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki en güçlü araçlardan biri, sözleşmeye önceden konulan delil sözleşmesi hükmüdür. Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde kurulan ilişkilerde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu hükmün sınırlarını belirler. Bu rehber, delil sözleşmesinin geçerlilik koşullarını ve süre planına etkisini inceler.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesi, taraflar arasındaki uyuşmazlığın hangi delillerle ispat edileceğini önceden belirler. Örneğin tarafların yalnızca defter kayıtları, elektronik yazışma veya belirli bir sistem üzerindeki verilerle ispat yapabileceği kararlaştırılabilir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda delil sözleşmesi yapılamaz; bir tarafın ispat hakkını fiilen ortadan kaldıran, dürüstlük kuralına aykırı düzenlemeler geçersiz sayılabilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler bakımından ayrı bir denetim gündeme gelir.
Sözleşme Metnini Denetlerken Bakılacak Noktalar
- Hükmün açık ve tereddüde yer vermeyecek biçimde yazılıp yazılmadığı
- Kesin delil mi, takdiri delil mi kararlaştırıldığı
- Hükmün karşı tarafa dayatılıp dayatılmadığı, müzakere edilip edilmediği
- Elektronik kayıtların bütünlüğünü sağlayan bir yöntem öngörülüp öngörülmediği
- Yetki ve tahkim şartıyla birlikte okunduğunda çelişki doğup doğmadığı
Ticari Defterlerin Rolü
Ticari defterler, kanunda aranan koşulları taşıdıkları ölçüde sahibi lehine de delil oluşturabilir. Açılış ve kapanış onaylarının usulüne uygun yaptırılmış olması, kayıtların birbirini doğrulaması ve ilgili belgelerin saklanması bu değerlendirmede belirleyicidir. Defterlerin usulüne uygun tutulmadığı hâllerde, aynı defterler bu kez sahibi aleyhine sonuç doğurabilir. Delil sözleşmesiyle defterlere üstün bir konum tanınmışsa, defter düzeninin denetlenmesi daha da kritik hâle gelir.
Süre ve Usul Planına Etkisi
- Delil sözleşmesi, ispat aracını daralttığı için delilin dava açılmadan önce temin edilmesini zorunlu kılar.
- Elektronik verinin saklama süresi doluyorsa, delil tespiti yoluna gecikmeden başvurulmalıdır.
- Ticari davalarda arabuluculuk dava şartı olduğundan, bu sürecin tutanak tarihleri takvime işlenir.
- Alacağın zamanaşımı süresi, delil hazırlığı beklenmeden ayrıca izlenir.
- Karşı tarafın hükme dayanacağı öngörülerek, hükmün geçersizliğine ilişkin savunma baştan hazırlanır.
Kapanış
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenin kuruluş biçimi, tarafların sıfatı ve hükmün lafzı sonucu değiştirebileceğinden, uyuşmazlık büyümeden sözleşme metninin ve mevcut kayıtların birlikte gözden geçirilmesinde yarar bulunmaktadır.