Ticari sözleşmelerin son sayfasındaki kısa maddeler, uyuşmazlık çıktığında sözleşmenin ticari hükümlerinden daha belirleyici olabilir. Delil kayıtları, tahkim şartı, yetki hükmü ve bildirim usulü; davanın nerede ve nasıl görüleceğini önceden belirler. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, dava öncesi usul planını bu maddeler üzerinden kurar.
Sözleşmenin Usul Maddelerini Okumak
Dilekçe yazmadan önce sözleşmede şu dört hüküm işaretlenmelidir:
- Bildirim usulü: ihtar ve fesih beyanlarının noter, iadeli taahhütlü posta ya da kayıtlı elektronik posta ile yapılmasını şart koşan maddeler,
- Delil kaydı: belirli vakıaların yalnızca defter, kayıt veya belirli belgelerle ispat edileceğine dair düzenlemeler,
- Yetki hükmü: tacirler arasında geçerli olabilen ve davanın görüleceği yeri belirleyen kayıt,
- Tahkim şartı: uyuşmazlığı devlet yargısı dışına taşıyan ve kapsamı dar yorumlanan hüküm.
Bu maddelerden biri gözden kaçarsa, esasa ilişkin hazırlığı güçlü bir dosya usulden sonuçsuz kalabilir.
Bildirimin Şekli Neden Bu Kadar Önemli
Ticari ilişkide temerrüt, fesih ve ayıp ihbarı gibi beyanlar, ulaştığı anda sonuç doğurur. Sözleşmede özel bir usul öngörülmüşse, elektronik posta yoluyla yapılan bildirimin geçerliliği tartışmaya açılır. Bu nedenle bildirim gönderilirken hem sözleşmedeki usule uyulmalı hem de gönderi ve tebliğ belgeleri tarih sırasıyla saklanmalıdır. Karşı tarafın kayıtlı elektronik posta adresi kullanılıyorsa, gönderi raporu dosyanın omurgasını oluşturur.
Defterler ve Elektronik Kayıtların İspat Değeri
Ticari defterler, usulüne uygun tutulmuş olmaları koşuluyla ispat bakımından özel bir konuma sahiptir; ancak defter kayıtları tek başına her vakıayı ispatlamaz ve karşı delille çürütülebilir. Elektronik yazışmalar, sipariş formları ve sistem kayıtları sunulacaksa bunların bütünlüğü ve kaynağı ayrıca gösterilmelidir. Delil kaydıyla ispatın belirli belgelere daraltıldığı hâllerde ise, elde bulunmayan belgenin karşı taraftan istenmesine ilişkin talep dilekçede açıkça yer almalıdır.
Dava Şartı Arabuluculuk ve Merci Seçimi
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama atlanırsa dava esastan görülmez.
- Tahkim şartı varken mahkemeye başvurulması hâlinde karşı tarafın itirazı süreci baştan alır.
- Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme ile genel görevli mahkeme arasındaki ayrım, uyuşmazlığın konusuna göre belirlenir.
Yanlış merci tercihi çoğu zaman sadece zaman değil, zamanaşımı ve temerrüt faizi bakımından da kayıp doğurur.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; sözleşmenizin metni ve tarafların ticari sıfatı sonucu değiştirebilir. Uyuşmazlık büyümeden önce sözleşmenin usul hükümlerini bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz süreç yönetimini kolaylaştırır.