Sözleşmesinde tahkim kaydı bulunan şirketler, haksız rekabet iddiasıyla karşılaştığında ilk soruyu çoğu zaman geç sorar: bu uyuşmazlık gerçekten hakem önünde mi görülecek? Ticaret ve Şirketler hukukunda bu sorunun cevabı, hem süreyi hem de elde edilebilecek korumayı doğrudan belirler.
Tahkim Kaydının Kapsamını Ölçmek
Tahkim şartı, yalnızca sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları mı kapsıyor, yoksa taraflar arasındaki ilişkiyle bağlantılı her türlü talebi mi? Metnin lafzı burada belirleyicidir. Dar yazılmış bir kayıt, sözleşme dışı sorumluluk niteliğindeki haksız rekabet taleplerini kapsamayabilir; geniş yazılmış bir kayıt ise bu talepleri de hakem önüne taşıyabilir. TTK kapsamındaki haksız rekabet hükümleri ile TBK'nın haksız fiil rejiminin kesişimi, talebin nitelendirilmesini gerektirir.
Tahkime Elverişlilik Sınırı
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri işler tahkime elverişlidir. Haksız rekabet iddiasına bağlı tazminat talebi bu çerçevede değerlendirilebilirken, üçüncü kişileri ve kamusal düzeni ilgilendiren sonuçlar doğuran talepler bakımından tartışma büyür. 6102 sayılı Kanun ile getirilen dava türlerinin her biri ayrı ayrı ele alınmalı; tespit, men ve maddi durumun ortadan kaldırılması talepleri tek kalemde değerlendirilmemelidir.
İhtiyati Tedbirde Zaman Baskısı
- Tahkim şartının varlığı, mahkemeden geçici hukuki koruma istenmesini kural olarak engellemez.
- Tedbir talebi, delil kaybı ve pazar zararı somutlaştırılarak yazılmalıdır.
- Tedbir kararından sonra esas talebin süresinde ve doğru forumda ileri sürülmesi gerekir.
- Delil tespiti talebi, hakem heyeti kurulmadan önceki boşluğu kapatabilir.
Yanlış Forumun Maliyeti
Geçerli bir tahkim şartına rağmen mahkemede açılan dava, karşı tarafın süresinde ileri süreceği tahkim itirazıyla usulden reddedilebilir. Bunun tersi de geçerlidir: kapsam dışı bir talep için hakem heyetine gidildiğinde yetkisizlik sonucu doğar. Her iki hâlde de kaybedilen zaman, haksız rekabet iddialarında zamanaşımı bakımından belirleyici olabilir.
Sonuç Notu
Bu değerlendirme genel niteliktedir. Sözleşme metni, tarafların sıfatı ve fiilin türü sonucu değiştirebileceğinden, forum seçimi yapılmadan önce metnin hukukçu tarafından incelenmesi gerekir.