Ticari bir sözleşmeden doğan alacak veya tazminat talebinde sonucu belirleyen şey çoğu zaman duruşma salonu değil, dava açılmadan önceki hazırlık masasıdır. Bu rehber, ticari dava şartı ile delil kurgusu arasındaki bağı ele alıyor; TTK ve TBK ekseninde yürüyen bir ihtilafta doğru merciyi seçmenin neden ilk delil kararı kadar belirleyici olduğunu anlatıyor.
Önce Şu Soru: Uyuşmazlık Gerçekten Ticari mi?
Bir davanın ticari sayılması, tarafların tacir olmasına ya da işin her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunmasına bağlıdır; bazı uyuşmazlıklar ise niteliğine bakılmaksızın 6102 sayılı TTK uyarınca ticari kabul edilir. Bu nitelendirme yanlış yapıldığında dosya, esasa hiç girilmeden görev yönünden başka mahkemeye gönderilir. Görev kuralı taraflar arasında serbestçe kararlaştırılamaz ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir; bu nedenle dilekçe yazılmadan önce nitelendirmenin gerekçesi yazılı olarak not edilmelidir.
Arabuluculuk Basamağı Atlanırsa Dosya Nerede Durur
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemli ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Son tutanak dosyaya eklenmeden açılan dava esas incelenmeden usulden reddedilir. Uygulamadaki asıl sorun tutanağın hiç olmaması değil, tutanaktaki talebin dava dilekçesindeki talebi karşılamamasıdır. Arabuluculuk aşamasında dile getirilmemiş bir kalem sonradan davaya eklendiğinde, o kalem bakımından dava şartının yerine getirilip getirilmediği tartışma konusu olur.
Delil Matrisi: Sözleşme Metninden Ticari Deftere
- Sözleşme aslı, ekleri, zeyilnameler ve imza sirkülerleri
- Sipariş formu, irsaliye, fatura ve teslim kayıtları arasındaki tarih uyumu
- Ticari defter kayıtları ve bunların usulüne uygun tutulduğunu gösteren belgeler
- Kurumsal e-posta yazışmaları, teyit mesajları ve toplantı notları
- İhtarname metni ile tebliğ şerhinin tarih bakımından karşılaştırılması
Ticari defterlerin sahibi lehine delil oluşturabilmesi, kayıt düzeninin ve açılış-kapanış işlemlerinin usulüne uygunluğuna bağlıdır. Defter kayıtları karşı tarafın kayıtlarıyla çelişiyorsa, bu çelişkiyi açıklayan yan belgeler önceden hazırlanmalıdır.
Sözleşmedeki Yetki ve Tahkim Kaydı
Ticari sözleşmelerin standart maddelerine yerleştirilmiş yetkili mahkeme veya tahkim kayıtları, hazırlığın en sık atlanan kısmıdır. Geçerli bir tahkim şartı varken devlet mahkemesine başvurulması, karşı taraf itiraz ettiğinde davanın usulden reddine yol açar ve bu sırada geçen süre alacağın zamanaşımı hesabını zorlaştırır. Bu nedenle dosya açılmadan önce sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi kelime kelime okunmalı, kaydın kapsamı hangi taleplere uzanıyorsa ona göre plan yapılmalıdır.
Kapanış
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; sözleşme metni, tarafların sıfatı ve talep kalemleri değiştikçe izlenecek yol da değişir. Ticari bir ihtilafta adım atmadan önce dosyanızın kendi belgeleri üzerinden hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.