Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda tartışma çoğu zaman senedin varlığı üzerinde değil, senedin hangi ilişkiye dayandığı üzerinde yürür. Senedin teminat amacıyla verildiği, bedelsiz kaldığı ya da tutarın sonradan doldurulduğu yönündeki savunmalar sıkça ileri sürülür; ancak bunların ispatı sıkı kurallara bağlıdır. Bu rehber, çek ve senet dosyalarında ispat sınırlarını ve delil sözleşmesinin etkisini ele alır.
Kambiyo senedinin sağladığı avantaj
TTK kapsamında düzenlenen çek ve bono, şekil şartlarını taşıdığı sürece bağımsız bir borç ilişkisi doğurur. Bu nedenle alacaklının temel ilişkiyi ispat etmesi gerekmez; ispat yükü, senedin dayandığı ilişkiye dair iddiada bulunan tarafa geçer. Şekil şartlarındaki eksiklikler ise senedi kambiyo senedi olmaktan çıkarabileceğinden, ilk kontrol her zaman senet metninin kendisi üzerinde yapılmalıdır.
Teminat senedi savunması neden zor?
Senedin teminat amacıyla verildiği iddiası, kural olarak yazılı belgeyle ispatlanmak zorundadır. Sözlü anlaşmaya veya tanık beyanına dayanan savunmalar bu nedenle çoğu kez sonuç doğurmaz. Bu savunmayı ayakta tutabilecek belgeler sınırlıdır:
- Senedin verildiği sözleşmede teminat kaydının bulunması
- Senet metninde teminat ibaresinin hangi ilişkiye ait olduğunun yazılması
- Taraflar arasındaki yazışmalarda senedin amacına açıkça değinilmesi
- Alacaklının imzasını taşıyan teslim veya iade belgeleri
- Cari hesap ekstresi ve mutabakat yazıları
Delil sözleşmesinin işlevi
HMK, tarafların belirli bir uyuşmazlıkta yalnızca belirli delillerle ispat yapılacağını kararlaştırmasına imkân tanır. Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan bu tür kayıtlar, sonraki aşamada tanık dinlenmesini engelleyebilir. Sözleşme imzalanırken fark edilmeyen bu hüküm, uyuşmazlık çıktığında savunmanın en güçlü aracını devre dışı bırakabilir; bu nedenle delil kayıtları imza öncesinde ayrıca okunmalıdır.
Hangi yol, hangi mahkeme?
Kambiyo senedine dayalı takipte borca ve imzaya itiraz icra hukuk mahkemesine yapılır ve süresi çok kısadır. Senedin iptali, menfi tespit veya istirdat talepleri ise ayrı davaların konusudur ve taraflar tacir ise asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Karşılıksız çek keşide edilmesine ilişkin şikâyet ise tamamen ayrı bir yoldur ve icra ceza mahkemesinde görülür. Bu üç yolun birbirine karıştırılması, itiraz süresinin kaçmasına ve takibin kesinleşmesine yol açar.
Dosyayı erken aşamada güçlendirmek
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ilk gün kayda alınır.
- Senet aslının incelenmesi talep edilir; fotokopi üzerinden savunma kurulmaz.
- İmza itirazında karşılaştırmaya elverişli imza örnekleri hazırlanır.
- Takibin durdurulması talebi ayrıca ve gerekçeli olarak ileri sürülür.
- Ödeme yapılmışsa dekontlardaki açıklamalar senetle eşleştirilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; senedin türü, tarafların sıfatı ve sözleşme hükümleri sonucu değiştirebilir. Süreler çok kısa olduğundan, ödeme emrini aldığınızda gecikmeden hukuki destek almanız önerilir.