Kambiyo senetlerine ilişkin uyuşmazlıklarda en sık yapılan usul hatası, talebin adının yanlış konulmasıdır. İhtiyati tedbir ile ihtiyati haciz farklı amaçlara hizmet eder, farklı şartlara bağlıdır ve çoğu zaman farklı merciler tarafından değerlendirilir. TTK ve TBK ekseninde ilerleyen bu yazı, geçici korumanın delil tabanını ele alır.
İki Kurumu Ayırt Etmek
Para alacağının tahsilini güvence altına almak isteyen alacaklının aracı ihtiyati hacizdir; borçlunun mal varlığına geçici olarak el konulmasını sağlar. Buna karşılık senedin işleme konulmasını engellemeye yönelik talepler, örneğin senedin zayi olduğu iddiasıyla ödeme yasağı istenmesi ya da bir hakkın devrinin önlenmesi, tedbir kurumunun alanına girer. Alacaklı olduğu hâlde tedbir isteyen taraf çoğunlukla eli boş döner; borcun bulunmadığını ileri süren taraf ise haciz talebiyle sonuç alamaz.
Yaklaşık İspat Ne Kadar Belge İster?
Geçici korumada tam ispat aranmaz; ancak "yaklaşık ispat" da soyut anlatım demek değildir. Dosyaya konulması beklenen asgari küme şudur:
- Senedin veya çekin aslı ile arka yüzündeki ciro zincirinin okunabilir örneği
- Karşılıksızlık ya da ödememe durumunu gösteren banka kayıtları
- Senedin dayandığı temel ilişkiyi gösteren sözleşme ve cari hesap kayıtları
- Borçlunun mal kaçırma ihtimaline dair somut veriler
- İmza itirazı varsa karşılaştırmaya elverişli imza örnekleri
Talebin Muhatabı Değişir
Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda kural olarak asliye ticaret mahkemesi devrededir. Ancak takibe geçildikten sonra icra dosyasının içindeki itirazlar, imzaya itiraz ve takibin şekline yönelik şikâyetler icra mahkemesinin alanına girer. Borcun bulunmadığının tespiti ise ayrı bir davanın konusudur ve icranın durdurulmasına ilişkin talep bu dava içinde, teminat koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Aynı talebin hem icra mahkemesine hem genel mahkemeye yazılması süreyi durdurmaz; görevsizlik kararı beklenirken senedin ibraz ve başvuru süreleri işlemeye devam eder.
Koruma Alındıktan Sonrası
Geçici koruma kararı, kendisini izleyen adımlar süresinde atılmazsa kendiliğinden etkisini yitirebilir. Kararın uygulanması, takip veya dava açılması ve teminatın yatırılması için öngörülen adımlar tek bir takvimde izlenmeli; itiraz ihtimaline karşı gerekçe ve belgeler önceden hazırlanmalıdır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Senedin türü, ciro zinciri ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, talep hazırlanmadan önce dosyanın bir hukukçuyla değerlendirilmesi önerilir.