Kambiyo senedine dayanan alacaklarda taraflar çoğu zaman doğrudan icra takibine ya da dava yoluna yönelir. Oysa TTK, 6102 ve TBK ekseninde kurulan ticari uyuşmazlıklarda, talebin niteliğine göre dava öncesi bir aşamanın tamamlanması gerekebilir. Bu aşamanın atlanması, dosyanın esasına hiç girilmeden kapanmasına yol açar. Bu rehber, çek ve senet dosyalarında yol ayrımlarını inceliyor.
Hangi Talep Hangi Usule Tabi
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemli ticari davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi yoluyla alacağın istenmesi bu kapsamda değildir. Dolayısıyla alacaklının önündeki tercih yalnızca hız meselesi değil, usul meselesidir: takip yolu seçildiğinde farklı, dava yolu seçildiğinde farklı bir hazırlık gerekir.
Senedin Kambiyo Vasfını Taşıması
Kambiyo senetlerine mahsus takibin sağladığı üstünlükler, senedin şekil şartlarını taşımasına bağlıdır. Düzenleme tarihi, bedel, keşideci imzası ve senette bulunması gereken diğer unsurlardaki eksiklik, senedi adi bir belgeye dönüştürebilir. Bu nedenle takip başlatılmadan önce senedin unsurları tek tek kontrol edilmelidir; eksiklik sonradan borçlunun en güçlü savunması hâline gelir.
Borçlu Cephesinde İtirazın Yöneltileceği Merci
- Kambiyo takibinde itiraz, genel haciz yolundan farklı olarak icra mahkemesine yapılır ve süresi daha kısadır
- İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı ayrı ve açıkça belirtilmelidir
- İtiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmadığından, durdurma talebi ayrıca ileri sürülür
- Karşılıksız çek bakımından öngörülen yaptırım süreci, alacağın tahsilinden bağımsız yürür
Görevli Mahkeme ve Sık Yapılan Hata
Mutlak ticari dava sayılan uyuşmazlıklar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür. Taraflardan birinin tüketici sıfatıyla hareket ettiği hâllerde ise tablo değişir ve tüketici yargılaması gündeme gelebilir. Senedin bir tüketici işleminden kaynaklanıp kaynaklanmadığı, hem görevli mahkemeyi hem de ileri sürülebilecek savunmaları etkiler.
Dosya Kurgusunda İzlenecek Sıra
- Senedin aslı incelenir, unsur eksikliği kontrol edilir.
- Senedin dayandığı temel ilişki ve buna dair sözleşme, fatura, irsaliye kayıtları toplanır.
- Ciro zinciri ve senedin devir tarihleri çıkarılır.
- Talep türüne göre dava öncesi aşamanın gerekip gerekmediği belirlenir.
- Zamanaşımı ve müracaat hakkının korunması için gerekli işlemler takvime bağlanır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; senedin türü, tarafların sıfatı ve alacağın dayandığı ilişki izlenecek yolu değiştirir. Takip veya dava başlatılmadan önce dosyanın hukuki yönden değerlendirilmesi önerilir.