Ticari uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman esasa ilişkin haklılıklarına odaklanırken, dosyanın ilk aylarını yetki ve görev tartışması tüketir. Oysa bu tartışmanın büyük kısmı, sözleşme imzalanırken yazılan birkaç satırla belirlenmiştir. TTK ticari iş ve ticari dava kavramlarını çizerken, TBK sözleşmenin kuruluşuna ve yorumuna ilişkin genel çerçeveyi verir; 6102 sayılı Kanun kapsamındaki şirket ilişkileri ise ayrıca özel hükümlere tabidir.
Yetki Sözleşmesi Her Zaman Bağlayıcı mı?
Sözleşmede yer alan yetkili mahkeme kaydı, tarafların sıfatına göre farklı sonuç doğurur. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki ilişkilerde yetki kaydına geçerlilik tanınırken, taraflardan biri tacir değilse aynı kayıt geçersiz sayılabilir. Ayrıca yetki kaydı, görev kuralını değiştirmez: görev kamu düzenindendir ve sözleşmeyle belirlenemez. Bu ayrım gözden kaçtığında, taraflar geçerli bir yetki kaydına dayanarak yanlış görevli mahkemede yıllar kaybedebilir.
Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi
- Uyuşmazlık konusu bir para alacağı veya tazminat talebi mi? Bu hâlde ticari uyuşmazlıklara özgü zorunlu arabuluculuk basamağı gündeme gelir.
- Sözleşmede tahkim şartı var mı? Geçerli bir tahkim şartı, devlet yargısının yolunu kapatır.
- Kayıt hangi mahkemeyi işaret ediyor: yer bakımından mı, yoksa belirsiz biçimde bir kurumu mu?
- Sözleşme birden çok belge ve ekten oluşuyorsa, hangi metnin yetki kaydı esas alınacak?
Yetki İtirazının Zamanı
Yetki itirazı ilk itirazlardandır ve cevap dilekçesinde, süresi içinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen itiraz sonradan dile getirilemez; buna karşılık görev konusu yargılamanın her aşamasında gözetilir. İtiraz yapılırken yalnızca mahkemenin yetkisiz olduğunu söylemek yeterli değildir; hangi mahkemenin yetkili olduğunun da gösterilmesi beklenir. Aksi hâlde itiraz şeklen eksik kalır.
Sözleşmeyi Delil Olarak Kurmak
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası, ekleri ve varsa zeyilnameler bir arada toplanır.
- Sipariş, teyit ve fatura akışı tarih sırasına dizilir; genel işlem koşullarına atıf yapılıp yapılmadığı belirlenir.
- Elektronik ortamda kurulan sözleşmelerde onay adımlarına ilişkin kayıtlar temin edilir.
- Tarafların ticari defter kayıtlarındaki karşılıklı görünüm karşılaştırılır.
Ticari dosyalarda taraflar arasındaki teamül ve önceki uygulama, metnin lafzı kadar önemli olabilir; bu nedenle yazışmalar sözleşmeyle birlikte değerlendirilmelidir. Aktarılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenizdeki yetki ve tahkim kayıtlarının somut olayda nasıl sonuç doğuracağı, dava açmadan önce ayrıca incelenmelidir.