Ortaklar arasındaki gerilim çoğu zaman bir genel kurul kararı, bir yönetim değişikliği veya bir pay devri etrafında düğümlenir. TTK'nın şirketler hukukuna ilişkin düzenlemeleri, 6102 sayılı Kanun bütünü içinde şirket organlarının yetkilerini ve denetim yollarını belirlerken, sözleşmesel ilişkilere TBK uygulanır. Şirket içi uyuşmazlıklarda başvurunun yeri ve sırası, çoğu zaman haklılıktan önce gelir; çünkü yanlış mercie yapılan bir tedbir talebi, geri döndürülmesi güç bir fiilî durumun yerleşmesine yol açar.
Yetki Konusunda Esneklik Beklemeyin
Şirketle ilgili uyuşmazlıkların önemli bir kısmında şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir ve bu yetki tarafların anlaşmasıyla değiştirilebilir nitelikte olmayabilir. Görev yönünden ise asliye ticaret mahkemesi devrededir. Ortağın kendi ikametgâhındaki mahkemeye başvurması, dosyanın yetki yönünden reddiyle sonuçlanır; bu arada geçen süre, iptali istenen kararın uygulanmasına imkân tanır.
Tedbir Talebi Kime Yöneltilir
İhtiyati tedbir bir mahkeme kararıdır; ticaret sicil müdürlüğüne veya şirkete yapılan bir bildirim onun yerini tutmaz. Uygulamada sıkça görülen hata, tescilin durdurulmasının doğrudan sicilden istenmesidir. Sicil müdürlüğü kendiliğinden bir yargısal denetim yapmaz; ancak mahkemeden alınan tedbir kararı üzerine işlem tesis eder. Aynı şekilde pay defterine kayıt talebinin reddi de şirket organına değil mahkemeye taşınır.
Tedbir Kararını Almanın Somut Koşulları
Tedbir talebinin kabul edilmesi için ileri sürülen hakkın yaklaşık olarak ispatlanması ve gecikmesinde sakınca bulunduğunun gösterilmesi beklenir. Dilekçede aşağıdaki unsurların somutlaştırılması gerekir:
- Hangi işlemin, hangi tarihte ve hangi organ tarafından yapıldığı
- İşlemin uygulanması hâlinde doğacak zararın neden telafi edilemez olduğu
- Talebin kapsamı: tescilin durdurulması mı, kararın icrasının ertelenmesi mi, yoksa payların devrinin önlenmesi mi istendiği
- Teminat konusunda hazırlık yapıldığı
Genel Kurul Kararına Karşı Zaman Baskısı
Genel kurul kararlarının iptali için TTK kısa bir süre öngörür ve bu süre kararın alındığı tarihe bağlıdır. Toplantıda muhalefet şerhinin tutanağa geçirilmiş olması, dava ehliyeti bakımından belirleyici olabilir; toplantı sırasında yapılmayan itirazın sonradan telafisi güçtür. Butlan iddiası ise farklı bir hukuki temele dayanır ve süre bakımından ayrı değerlendirilir. Bu ayrımın baştan yapılması, davanın süre yönünden reddini önler.
Delil Toplama: Şirket Kayıtlarına Erişim Sorunu
Azınlıkta kalan ortağın en büyük sorunu, iddiasını destekleyecek kayıtların karşı tarafın elinde olmasıdır. Bu nedenle bilgi alma ve inceleme haklarının usulüne uygun biçimde ve yazılı olarak kullanılması, sonraki aşamada hem delil hem de iyi niyet göstergesi olur. Talep reddedilirse bu red işleminin kendisi ayrı bir başvurunun konusu hâline gelebilir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; şirket ana sözleşmesindeki özel hükümler ve pay yapısı sonucu değiştirebilir. Ana sözleşme ile genel kurul tutanaklarını birlikte inceleyecek bir hukukçuyla çalışmanız, tedbir aşamasında zaman kaybetmemenizi sağlar.