Ortaklar arasındaki gerilim hukuki bir uyuşmazlığa dönüştüğünde ilk sorulacak soru, esasa ilişkin haklılık değil, uyuşmazlığın nerede görüleceğidir. Esas sözleşmede veya pay sahipleri sözleşmesinde tahkim kaydı varsa, mahkemeye açılan dava tahkim itirazıyla karşılaşır. TTK ve TBK çerçevesinde şekillenen bu alanda, merci seçiminde yapılan hata yalnızca gecikme değil, bazen talebin tümüyle akamete uğraması anlamına gelir.
Tahkim Kaydı Her Uyuşmazlığı Kapsar mı?
Tahkim şartının kapsamı iki yönden test edilir: kişi bakımından ve konu bakımından. Pay sahipleri sözleşmesindeki bir kayıt, o sözleşmeye taraf olmayan yeni pay sahibini kural olarak bağlamaz. Konu bakımından ise tahkime elverişlilik ölçütü devreye girer; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kamu düzenine ilişkin veya kesin hükümsüzlük iddiası içeren talepler bakımından tartışma doğar. Genel kurul kararlarının iptali gibi üçüncü kişileri de etkileyen taleplerde bu tartışma özellikle yoğundur.
İtirazın Zamanı: Kaçırılan İlk Fırsat
Tahkim itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesiyle birlikte, süresi içinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmezse taraf mahkemenin yetkisini kabul etmiş sayılır ve dosya devlet yargısında yürür.
- Cevap süresi uzatımı talep edilirken itirazın atlanması, en sık rastlanan usul hatasıdır.
- Tahkim itirazıyla birlikte yetki ve görev itirazlarının sıralaması dilekçede net kurulmalıdır.
- İhtiyati tedbir ve delil tespiti talepleri tahkim şartına rağmen mahkemeden istenebilir; bu, tahkimden feragat sayılmaz.
Devlet Yargısına Gidilecek Hâller
Tahkim kaydı bulunmayan ya da kapsam dışı kalan şirket içi uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Genel kurul kararının iptali, azınlık haklarının kullanımı, özel denetçi atanması, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma talepleri bu çerçevede değerlendirilir. Şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi çoğu talep bakımından belirleyicidir; sözleşmeyle bu yetkiyi değiştirmenin sınırları ayrıca incelenmelidir. Hakem kararı verildikten sonra ise iptal davası bölge adliye mahkemesi nezdinde gündeme gelir; bu aşama, esasın yeniden görüldüğü bir istinaf değildir.
Dosya Kurgusunda Öncelik Listesi
- Esas sözleşme, pay sahipleri sözleşmesi ve varsa ek protokoller tahkim kaydı yönünden taranır.
- Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterlerinin ilgili sayfaları çıkarılır.
- Muhalefet şerhinin tutanağa geçirilip geçirilmediği doğrulanır.
- Ticaret sicil kayıtları ile fiilî durum arasındaki farklar listelenir.
- Talep kalemleri, tahkim kapsamına giren ve girmeyen şeklinde ikiye ayrılır.
Kapanış
Şirket içi uyuşmazlıklarda merci seçimi, davanın esasından önce çözülmesi gereken bir stratejidir ve çoğu zaman ilk dilekçede kilitlenir. Tahkim kaydının varlığı kadar kapsamı da baştan analiz edilmelidir. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmelerinizin lafzı ve talebinizin niteliği farklı bir yol gerektirebileceğinden, dilekçe hazırlanmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.