Ortaklar arasındaki anlaşmazlık büyüdüğünde ilk teknik soru, uyuşmazlığın mahkemeye mi yoksa sözleşmede öngörülen alternatif bir mercie mi taşınacağıdır. TTK, TBK ve 6102 çerçevesinde şirket içi uyuşmazlıklar çoğunlukla asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır; ancak esas sözleşme veya ortaklar sözleşmesindeki kayıtlar bu tabloyu değiştirebilir.
Görev ve Yetkinin Sabit Noktaları
Şirketler hukukundan doğan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğindedir ve tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür. Genel kurul kararlarının iptali talebinde ise yetki, şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesine aittir ve bu yetki kesindir. Ortağın kendi bulunduğu ilde açtığı dava, yetki itirazıyla karşılaşır.
Süreye Bağlı Talepler
- Genel kurul kararının iptali, karar tarihinden itibaren üç ay içinde talep edilmelidir.
- Toplantıya katılıp muhalefetini tutanağa geçirtmek, dava hakkı bakımından belirleyici olabilir.
- Haklı sebeple fesih ve ortaklıktan çıkarma talepleri farklı şartlara tabidir ve aynı dilekçede sıralanmaları dikkat gerektirir.
- Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna ilişkin talepler ayrı bir zamanaşımı rejimine tabidir.
Tahkim Şartı Varsa Mahkeme Yolu Kapanır mı
Esas sözleşmede veya ortaklar sözleşmesinde geçerli bir tahkim şartı bulunuyorsa, uyuşmazlık kural olarak hakem önüne götürülür. Bu durumda mahkemeye açılan dava, karşı tarafın ilk itirazı üzerine reddedilebilir. Ancak her uyuşmazlık türü tahkime elverişli olmayabilir; özellikle şirketler hukukunun emredici hükümlerine dayanan bazı taleplerde bu tartışma özel olarak değerlendirilir.
Delil Sözleşmesinin Etkisi
Taraflar, HMK kapsamında delil sözleşmesi yaparak ispat yollarını sınırlandırabilir. Örneğin belirli hususların yalnızca yazılı belgeyle ispatlanabileceği kararlaştırılmışsa, tanık beyanına dayanan bir iddia dosyada karşılık bulmaz. Uyuşmazlık başlamadan önce bu kaydın kapsamı okunmalı; iddia ve savunma buna göre kurulmalıdır.
Dava Öncesi Hazırlık
- Esas sözleşme, ortaklar sözleşmesi ve varsa oy sözleşmeleri birlikte incelenir.
- Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri ile toplantı tutanakları temin edilir.
- Ticaret sicili kayıtlarındaki değişiklikler tarih sırasıyla çıkarılır.
- Bilgi alma ve inceleme hakkının kullanıldığı yazışmalar dosyaya eklenir.
- Tahkim şartı ve delil sözleşmesi kayıtları ayrı bir başlıkta değerlendirilir.
Şirket içi uyuşmazlıklarda doğru merci, çoğu zaman sözleşme metninin dikkatli okunmasıyla belirlenir; sicil kayıtları ise iddiaların takvimini kurar. Ortaklık yapısı karmaşık veya yabancı ortak mevcutsa, adım atmadan önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur. Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır.