Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların ilk baktığı yer sözleşmenin uyuşmazlık maddesidir. Ancak bu maddede yazan her cümle, beklenen sonucu doğurmaz. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde görev kuralı emredicidir; tarafların yalnızca yetki ve tahkim bakımından sınırlı bir tasarruf alanı vardır.
Görev ile yetkiyi ayırmak
Görev, uyuşmazlığın hangi tür mahkemede görüleceğini; yetki ise hangi yerdeki mahkemede görüleceğini ifade eder. Ticari dava sayılan uyuşmazlıklar için özel bir görev düzeni bulunur ve bu düzen sözleşmeyle değiştirilemez. Buna karşılık tacirler arasında yapılan yetki anlaşmaları, kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde sonuç doğurabilir. Sözleşmede yalnızca bir şehir adının yazılmış olması, o yer mahkemesinin münhasıran yetkili kılındığı anlamına her zaman gelmez; maddenin lafzı bu noktada belirleyicidir.
Tahkim şartı varsa ne değişir
- Geçerli bir tahkim şartı, devlet mahkemesindeki davaya karşı süresinde ileri sürülecek bir itirazın konusudur.
- Tahkim itirazı zamanında yapılmazsa, uyuşmazlık mahkemede görülmeye devam edebilir.
- Tahkim şartının kapsamı dar yazılmışsa, sözleşmenin bazı talepleri bu kapsamın dışında kalabilir.
- İhtiyati tedbir ve delil tespiti taleplerinin nereye yöneltileceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava öncesi zorunlu aşamalar
Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk, dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu aşamanın atlanması, esasa hiç girilmeden davanın reddine yol açar ve geçen süre alacağın tahsilini zorlaştırır. Sürecin usulüne uygun yürütüldüğünü gösteren son tutanak, dava dilekçesinin eki olarak sunulmalıdır. Ayrıca ihtar, temerrüt ve faiz başlangıcı bakımından yapılan yazışmaların tarihleri tek bir tabloda tutulmalıdır.
Sözleşme yazarken alınacak önlemler
- Uyuşmazlık maddesinde görev, yetki ve tahkim başlıkları birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı düzenlenir.
- Tebligat adresi ve adres değişikliğini bildirme yükümlülüğü açıkça yazılır.
- Şirketi temsile yetkili kişilerin imza yetkisi, sicil kayıtlarıyla uyumlu biçimde teyit edilir.
- Yabancılık unsuru varsa uygulanacak hukuk ile uyuşmazlık çözüm yeri birlikte kurgulanır.
Değerlendirme notu
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve talebin konusu yukarıdaki değerlendirmeyi değiştirebilir. Uyuşmazlık maddesi tartışmalı olan dosyalarda, dava açılmadan önce merci analizinin bir hukukçuyla yapılması gereksiz zaman kaybını önler.