Ticari ilişkinin sözleşmesinde tahkim şartı bulunması, kambiyo senedine dayanan alacağın da tahkimde çözüleceği anlamına gelmez. TTK ve TBK çerçevesinde çek ve senet, altında yatan temel ilişkiden bağımsız bir borç doğurur; bu bağımsızlık, merci analizini doğrudan etkiler. Aşağıda tahkim şartı ile kambiyo takibinin kesişme noktaları ele alınmıştır.
Tahkim Şartı Mahkemeyi Ne Zaman Devre Dışı Bırakır?
Geçerli bir tahkim anlaşması varsa ve davalı süresinde tahkim itirazında bulunursa, mahkeme davayı usulden reddeder. İtiraz süresinde ileri sürülmezse mahkeme yargılamaya devam eder. Bu nedenle tahkim şartı, tarafların birinin hatırlatmasına bağlı işleyen bir mekanizmadır. Sözleşmede tahkim şartı bulunduğunu bilerek dava açmak, karşı taraf sessiz kalırsa sonuç doğurabilir; ancak bu, planlanabilir bir strateji değildir.
Kambiyo Takibi Tahkimden Etkilenir mi?
İcra takibi bir yargılama değil, cebri icra işlemidir; tahkim şartı bulunması senede dayalı icra takibi yapılmasını engellemez. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borçlunun itirazı icra mahkemesine yapılır ve inceleme senedin kambiyo vasfı ile imza ve borç itirazı çerçevesinde yürür. Temel ilişkiye dayalı iddialar bu dar incelemeye çoğu kez sığmaz; işte tahkim şartı asıl etkisini bu noktada, temel ilişkiden doğan davada gösterir.
İtirazın İptali ile İtirazın Kaldırılması Ayrımı
- Genel haciz yolunda itiraz üzerine takip durur; alacaklı, itirazın iptali davasını görevli mahkemede açar.
- Elinde belirli nitelikte belge bulunan alacaklı, icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir.
- Taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse, itirazın iptali davası öncesinde arabuluculuk dava şartı işler.
- Tahkim şartı varsa, itirazın iptali davasının tahkimde mi görüleceği baştan tartışılmalıdır.
Tahkim Şartının Geçerliliği Tartışması
Tahkim şartının yazılı olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması ve tarafların iradesinin açık olması aranır. Genel işlem koşulu niteliğindeki matbu metinlere yerleştirilmiş, hakem sayısı ve yeri belirsiz kayıtlar, uygulamada geçersizlik iddiasının odağıdır. Şartın işlemez hâle geldiği durumlarda uyuşmazlık genel mahkemelerde görülür; bu ihtimal için de bir yol haritası hazır tutulmalıdır.
Yanlış Yola Girmiş Dosyayı Toparlamak
- Sözleşme metni ile senedin ilişkisi tek sayfada şematik olarak çıkarılır.
- Talebin senede mi, temel ilişkiye mi dayandığı açıkça belirlenir.
- Zamanaşımı, senet türüne göre ayrı hesaplanır; tahkim başvurusunun zamanaşımına etkisi not edilir.
- Mahkeme usulden reddetmişse, tahkim başvurusu için tanınan süreler kaçırılmadan hareket edilir.
- Karşı tarafın malvarlığı eriyorsa, ihtiyati haciz talebi bağımsız olarak değerlendirilir.
Ticari dosyalarda merci seçimi çoğu zaman esasa ilişkin argümanlardan daha belirleyicidir; çünkü yanlış yolda geçen süre, alacağın tahsil kabiliyetini doğrudan azaltır. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır ve sözleşme metniniz ile senedin niteliğine göre değişir; adım atmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.