İhtiyati tedbirin değeri hızındadır; hız da doğru mercie bağlıdır. Ticari bir sözleşme ihlalinde tedbir istemi yanlış mahkemeye sunulduğunda, karar çıkana kadar korunmak istenen hukuki durum çoktan değişmiş olabilir.
Önce Görev: Uyuşmazlık Ticari mi?
6102 sayılı TTK, mutlak ticari davaları ve tarafların ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıkları asliye ticaret mahkemesinin görev alanına bırakır. Sözleşme TBK hükümlerine dayansa bile tarafların tacir sıfatı ve işin işletmeyle ilgisi tabloyu değiştirir. Görev kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak genel mahkemeyi görevli kılamaz.
Tedbir Nereden İstenir?
İhtiyati tedbir, kural olarak esas hakkındaki uyuşmazlığı çözecek mahkemeden istenir. Dava açılmadan önce talep edilecekse yetkili ve görevli mahkemeye başvurulur; dava açıldıktan sonra istem doğrudan davanın görüldüğü mahkemeye yöneltilir. Uygulamadaki karışıklık genellikle şuradan doğar: para alacağının güvence altına alınması istendiğinde aranan kurum ihtiyati tedbir değil, İİK kapsamındaki ihtiyati hacizdir. İkisi karıştırıldığında talep, isteneni karşılamayan bir çerçevede reddedilebilir.
Tahkim Şartı Varsa Denklem Farklıdır
Sözleşmede geçerli bir tahkim kaydı bulunuyorsa, esas uyuşmazlık için mahkemeye gidildiğinde karşı tarafın tahkim itirazı davayı usulden düşürebilir. Buna karşılık geçici hukuki koruma isteminin mahkemeden talep edilebilmesi ayrı bir konudur ve sözleşme metnindeki ifadeye göre değerlendirilir. Bu nedenle tedbir dilekçesinden önce tahkim kaydının kapsamı satır satır okunmalıdır.
Sık Görülen Merci Hataları
- Tedbiri, esasa bakmayacak genel mahkemeden istemek
- Alacağın güvencesi için tedbir isterken haciz koşullarını hiç tartışmamak
- Yetki sözleşmesiyle belirlenen mahkemeyi göz ardı ederek başka yerde başvurmak
- Şirket organlarına ilişkin istemleri sözleşme ihlali dosyasına sıkıştırmak
- Teminat ve zarar riskini dilekçede hiç ele almamak
Başvuru Öncesi Yol Haritası
- Tacir sıfatı, işletmeyle ilgi ve sözleşme türü birlikte değerlendirilir.
- Yetki kaydı ve tahkim kaydı ayrı ayrı yorumlanır.
- Korunacak menfaatin niteliğine göre tedbir mi haciz mi gerektiği belirlenir.
- Yaklaşan zararı gösteren yazışma, teslim ve ödeme kayıtları dosyaya eklenir.
- Talebin reddi ihtimaline karşı itiraz ve yeniden başvuru senaryosu hazırlanır.
Yukarıdaki çerçeve yol gösterici bir özettir. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve zararın aciliyeti sonucu doğrudan etkilediğinden, adım atmadan önce dosyaya özgü profesyonel bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.