Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında ilk tartışma çoğu zaman sözleşmenin içeriği değil, davanın nerede ve hangi ön aşamadan sonra açılacağı olur. Ticari dava şartlarının gözden kaçırıldığı dosyalar, esasa hiç girilmeden geri döner.
Dava Ticari mi? İlk Ayrım
Türk Ticaret Kanunu, hangi davaların ticari dava sayılacağını düzenler. Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olan uyuşmazlıklar ile kanunda sayılan konular bu kapsamdadır. Tarafların tacir olması tek başına yeterli olmayabilir; sözleşmenin işletmeyle bağlantısı somut olarak kurulmalıdır. Bu ayrım yalnızca mahkemeyi değil, uygulanacak faiz türünü ve ihbar–muayene yükümlülüklerini de etkiler.
Para Alacağında Dava Şartı Arabuluculuk
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir ve harç ile zaman kaybedilir. Buna karşılık ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri bu şarttan bağımsız olarak ileri sürülebilir; alacağın güvenceye alınması gereken dosyalarda bu imkân önce değerlendirilmelidir.
Asliye Ticaret Mahkemesinin Bulunmadığı Yerler
Ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar. Ayrı bir asliye ticaret mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalar asliye hukuk mahkemesince görülür. Ayrıca kanunda belirtilen bazı ticari davalar heyet hâlinde karara bağlanır. Dilekçenin başlığında yanlış mahkeme yazılması tek başına telafisiz bir sonuç doğurmasa da, görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında gündeme gelir.
Yetki Sözleşmesi ve Sınırları
- Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yetki sözleşmesi yapılabilir
- Kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde sözleşmeyle yetki değiştirilemez
- Yetki sözleşmesinin yazılı olması ve uyuşmazlığı belirli kılması gerekir
- Genel işlem koşulu niteliğindeki kayıtlar Türk Borçlar Kanunu ölçütleriyle denetlenir
Dava Öncesi Sıralama
- İlişkinin ticari nitelik taşıyıp taşımadığının belirlenmesi
- Talebin para alacağı olup olmadığına göre arabuluculuk şartının kontrolü
- Güvence gerekiyorsa tedbir veya haciz talebinin öne alınması
- Sözleşmedeki yetki, tahkim ve fesih kayıtlarının birlikte okunması
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşme metnindeki özel kayıtlar izlenecek yolu değiştirebilir. Ticari dosyalarda ön aşama hataları maliyetli olduğundan, dava öncesi hukuki değerlendirme almanız isabetli olur.