Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında ilk okunması gereken hüküm, sözleşmenin sonundaki uyuşmazlık çözümü maddesidir. Bu madde geçerli bir tahkim şartı içeriyorsa, tarafların devlet mahkemesine gitme imkânı kural olarak kapanır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde kurulan sözleşmelerde bu maddenin gözden kaçırılması, dosyanın aylar sonra baştan kurulmasına yol açabilir.
Tahkim Şartı Gerçekten Geçerli mi
Bir maddenin tahkim şartı sayılabilmesi için tarafların uyuşmazlığı hakeme götürme iradesinin tereddütsüz anlaşılması gerekir. Uygulamada sorun çıkaran metinler şunlardır: hem tahkimi hem yetkili mahkemeyi birlikte gösteren maddeler, hakem sayısı ve tahkim yeri belirtilmeyen kısa cümleler, sözleşmeye eklenen genel işlem koşulları içinde gizlenmiş hükümler. Bu tür metinlerde önce şartın kapsamı ve geçerliliği tartışılır, sonra esasa geçilir.
Mahkemeye Gidilirse Ne Olur
Tahkim şartına rağmen dava açılırsa, karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunabilir. Bu itiraz süresinde ileri sürülmezse tahkim şartından örtülü olarak vazgeçildiği sonucuna varılabilir. Dolayısıyla davalı tarafta da bir seçim yapılması gerekir: uyuşmazlığı hakeme mi taşımak, yoksa mahkemede görülmesine razı olmak mı daha lehe?
Hakem Yoluna Başvururken
- Sözleşmedeki tahkim şartının kapsamı, uyuşmazlığın konusunu içine alıyor mu belirlenir.
- Tahkim yeri, dili, uygulanacak hukuk ve hakem sayısı tespit edilir.
- Kurumsal tahkim öngörülmüşse ilgili kurumun kuralları ve ücret tarifesi incelenir.
- Talep, para alacağı, tespit veya sözleşmenin sona erdirilmesi gibi kalemler hâlinde ayrıştırılır.
- Geçici hukuki koruma ihtiyacı varsa bunun hakemden mi mahkemeden mi isteneceği kararlaştırılır.
Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Basamağı
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür. Tahkim yoluna gidilen dosyalarda bu basamağın nasıl işleyeceği, sözleşmenin metnine ve tahkim kurallarına göre değerlendirilmelidir. Basamak sırasının yanlış kurulması, aylar süren bir usul tartışmasına dönüşebilir.
Karar Sonrası Aşama
Hakem kararı verildikten sonra taraflardan biri iptal yoluna başvurabilir; kararın icra edilebilmesi için ise ayrı bir aşama gerekir. Bu nedenle tahkim tercihi yapılırken yalnızca yargılama hızı değil, kararın sonradan uygulanabilirliği de hesaba katılmalıdır. Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde bu değerlendirme daha da önem kazanır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme metninizin lafzı sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce maddeyi bir hukukçuya okutmanız isabetli olacaktır.