Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda hata payı dardır; çünkü süreler kısa, merciler ise birbirine yakın isimlidir. TTK, TBK ve 6102 sayılı düzenleme çerçevesinde, aynı senet üzerinden icra mahkemesi ile asliye ticaret mahkemesi arasında sürekli bir geçiş vardır ve dilekçenin adresi buna göre değişir.
Kambiyo Takibinde İtirazın Adresi
Kambiyo senetlerine mahsus takipte, ödeme emrine itiraz genel haciz yolundan farklı olarak icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve süresi daha kısadır. Ayrıca bu itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için ayrıca karar alınması gerekir. İmzaya itiraz ile borca itirazın usulü ve sonuçları birbirinden ayrıldığından, dilekçede hangisinin ileri sürüldüğü tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilmelidir.
Menfi Tespit ve İtirazın İptali Ayrımı
Borçlu, borcun bulunmadığının tespitini istiyorsa menfi tespit davası açar; bu dava genel mahkemede, uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesinde görülür. Alacaklı ise itiraz üzerine duran takibi sürdürmek için itirazın iptali davasına başvurur. İki dava birbirinin alternatifi değildir; tarafları, ispat yükü ve sonuçları farklıdır. Takibe konu senet elden çıkmışsa veya ciro zinciri tartışmalıysa, iddianın hangi davada ileri sürüleceği baştan belirlenmelidir.
Ticari Dava Şartı Nerede Aranır
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Uygulamada itirazın iptali davası bu kapsamda değerlendirilirken, borçlunun açtığı menfi tespit davası bakımından durum farklıdır. İcra takibinin başlatılmış olması da bu şartı ortadan kaldırmaz. Kapsam konusunda tereddüt varsa, arabuluculuk başvurusunun yapılmış olması usulden ret riskini bertaraf eder.
Yetki: Takip ve Dava İçin Ayrı Değerlendirme
İcra takibinin başlatılacağı yer ile davanın açılacağı yer aynı olmak zorunda değildir. Senette ödeme yeri gösterilmişse bu yer önem taşır; gösterilmemişse senedin düzenlendiği yer ve borçlunun yerleşim yeri gündeme gelir. Tacirler arasındaki yetki sözleşmesinin geçerliliği ise ayrı bir inceleme konusudur ve tarafların sıfatına göre değişir.
Süre Tablosu Kurmadan Dilekçe Yazmamak
- Senedin düzenleme ve vade tarihleri ile ibraz tarihi bir arada yazılmalı.
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ve itiraz için kalan gün sayısı işaretlenmeli.
- Protesto veya ibraz kayıtlarının varlığı kontrol edilmeli.
- Zamanaşımı sürelerinin senet türüne göre farklılaştığı unutulmamalı.
Bu metin genel bir yol haritası niteliğindedir. Senedin türü, taraflar arasındaki temel ilişki ve takibin aşaması sonucu değiştirebileceğinden, elinizdeki belgeyle birlikte hukuki değerlendirme almanız yerinde olacaktır.