Kambiyo senetlerinde en sık görülen usul hatalarından biri, geçici koruma talebinin yanlış adla ve yanlış mercie sunulmasıdır. İhtiyati tedbir ile ihtiyati haciz farklı kurumlardır; para alacağı için tedbir istendiğinde talep çoğu zaman baştan reddedilir. Aşağıda TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde doğru başvuru sırası anlatılmaktadır.
İki kurum arasındaki temel ayrım
İhtiyati haciz, para alacaklarının güvence altına alınması için borçlunun mal varlığına geçici olarak el konulmasını sağlar. İhtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey üzerinde mevcut durumun korunmasına yöneliktir. Çek veya bono bedelinin tahsili amaçlanıyorsa aranan kurum ihtiyati hacizdir. Buna karşılık senedin iptali, teslimi veya ciro edilmesinin önlenmesi gibi taleplerde tedbir gündeme gelebilir.
İhtiyati haciz başvurusunun omurgası
- Senedin aslı ve arka yüzündeki ciro silsilesi incelenir; eksik ciro zinciri talebi zayıflatır.
- Karşılıksızlık şerhi, protesto veya ödememe kaydı dosyaya eklenir.
- Talep, vadesi gelmiş alacak bakımından mı yoksa muacceliyeti tartışmalı alacak bakımından mı yapıldığı açıkça yazılır.
- Mahkemenin takdir edeceği teminatın karşılanmasına hazırlıklı olunur.
- Karar verildikten sonra kanunda öngörülen süre içinde infaz talebi ve ardından esas takip veya dava işlemleri başlatılır; bu süreler kaçırılırsa ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar.
Görevli mahkeme ve arabuluculuk sırası
Kambiyo senedinden doğan uyuşmazlıklar TTK uyarınca ticari dava niteliğindedir ve kural olarak asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Ancak ihtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri bu şartın dışındadır; koruma talebi beklemeden yapılabilir.
Borçlu tarafında savunma sırası
- İhtiyati haciz kararına karşı öngörülen itiraz yoluna, kararı öğrenmeden geçen süre hesaplanarak başvurulur.
- Senedin bedelsiz kaldığı, tahrif edildiği veya teminat amacıyla verildiği iddiası menfi tespit davasının konusudur; bu iddia icra dosyasına dilekçe verilerek çözülmez.
- İmza itirazı ile borca itirazın usulü ve sonuçları farklıdır; ikisinin karıştırılması takibin kesinleşmesine yol açar.
Teminat ve tazminat riski
Geçici koruma tedbirleri karşı taraf için ciddi sonuç doğurduğundan, haksız çıkan talep sahibi bakımından tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nedenle talep dilekçesi, alacağın varlığını gösteren belgelerle desteklenmeli ve gerçeğe uygun beyanla sınırlı tutulmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Senedin türü, ciro durumu ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirir; talep hazırlanmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.