Ticari uyuşmazlıklarda dosyanın kaderi çoğu kez esasa girilmeden, ilk oturumdan önce belirlenir. 6102 sayılı TTK ile TBK hükümlerinin birlikte uygulandığı sözleşme uyuşmazlıklarında, konusu para alacağı olan ticari davalar bakımından arabuluculuk bir dava şartıdır. Bu şartın atlanması, haklılıktan bağımsız olarak davanın usulden reddiyle sonuçlanır.
Önce Tespit: Uyuşmazlık Ticari Dava mı
Bir uyuşmazlığın ticari sayılması, tarafların tacir olmasına ya da işin ticari işletmeyle ilgisine bağlıdır; kanunda mutlak ticari dava sayılan hâller de vardır. Sözleşmenin başlığı bu nitelemeyi tek başına belirlemez. Tarafların sicil kayıtları, faaliyet konusu ve sözleşmenin işletmeyle bağlantısı incelenmeden yapılan niteleme, hem arabuluculuk şartında hem görevli mahkemede hataya yol açar.
Arabuluculuk Başvurusunda Taraf ve Talep Kurgusu
- Başvuruda taraflar sicildeki güncel unvan ve adresle gösterilir; ticaret sicil kaydı önceden alınır.
- Talep, dava dilekçesindeki taleple örtüşecek biçimde yazılır; sonradan genişleyen talepler tartışma yaratır.
- Birden fazla borçlu varsa hepsi başvuruya dahil edilir; eksik bırakılan taraf için şart yerine getirilmemiş sayılır.
- Süreç anlaşmayla biterse tutanağın icra edilebilirliği ve kapsamı açıkça yazılır.
Son Tutanaktan Sonraki Dava Penceresi
Anlaşmama ile sonuçlanan süreçte, son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir; eksikliği giderilebilir bir usul noksanı olsa da süreç uzar. Ayrıca son tutanağın düzenlenmesinden sonra dava açmak için tanınan süre sınırsız değildir ve zamanaşımı ile ilişkisi ayrıca hesaplanmalıdır. Faiz başlangıcı bakımından da arabuluculuk başvurusunun tarihi ile ihtar tarihi karşılaştırılmalıdır.
Yanlış Merci: Asliye Ticaret ve Asliye Hukuk Ayrımı
Uyuşmazlığı ticari saymayıp asliye hukuk mahkemesinde dava açmak ya da tersine, ticari nitelikte olmayan bir talebi asliye ticaret mahkemesine taşımak sık görülür. Görev kuralları kamu düzenindendir ve taraflar aksini kararlaştıramaz. Görevsizlik kararı sonrasında dosyanın gönderilmesi için öngörülen usul ve süreye uyulmazsa, dava açılmamış sayılabilir. Ticari dava şartının yerine getirilmemiş olması ise ayrı bir ret sebebidir; iki hata birleştiğinde alacak zamanaşımına yaklaşabilir.
Bu içerik genel çerçeve sunar; sözleşme tipi, tarafların sıfatı ve talebin konusu izlenecek usulü değiştirir. Dava açmadan önce şart ve görev denetiminin yapılması, esasa ilişkin haklılığın korunması bakımından önemlidir.