Ticari ilişkinin kalbinde duran sözleşmede tahkim şartı bulunması, o ilişki için düzenlenen çek ve bononun her sorununu otomatik olarak hakeme taşımaz. TTK ve TBK ekseninde kambiyo ilişkisi ile temel ilişki ayrı ayrı değerlendirilir. Bu ayrım kurulmadığında taraf, elindeki en güçlü delili yanlış kapıda tüketebilir.
Kambiyo İlişkisi ile Temel İlişkiyi Ayırmak
Bono veya çek, düzenlendiği ticari ilişkiden bağımsız bir soyut borç ilişkisi doğurur. Tahkim şartı çoğunlukla sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için kaleme alınır ve senedin kambiyo vasfına dayanan takip yolunu kural olarak kapatmaz. Buna karşılık bedelsizlik, ayıplı ifa, iskonto veya mahsup gibi savunmalar temel ilişkiye dayandığından, tahkim şartının kapsamına girip girmediği metnin lafzına göre incelenmelidir.
Senet Dosyasında Delilin Fiziki Boyutu
Kambiyo takibinde senedin aslı ile ciro zincirinin bütünlüğü belirleyicidir. Dosyada bulunması gereken unsurlar şunlardır:
- senedin aslı, arka yüzü ve tüm ciro silsilesi
- çekte bankanın karşılıksızlık şerhi ve ibraz kaydı
- teminat senedi iddiası varsa teminat olduğunu gösteren yazılı belge
- ödeme, mahsup ve cari hesap mutabakat yazışmaları
- imza itirazı halinde karşılaştırmaya elverişli imza örnekleri
Teminat savunması sözlü beyanla ayakta kalmaz; senet metninde ya da ayrı bir yazılı belgede karşılığının bulunması beklenir.
Hangi Talep Nereye Götürülür
Kambiyo senedine dayalı takibe karşı imzaya ve borca itiraz ile takibin usulüne yönelik şikayet icra mahkemesine sunulur. Alacağın esasına ilişkin menfi tespit veya istirdat talebi genel mahkemenin işidir. Sözleşmeden doğan tazminat, ayıp veya fesih uyuşmazlığı geçerli bir tahkim şartı varsa hakem heyetine aittir. Hakem kararının icra edilebilirliği için ise ayrıca tenfiz veya iptal davası gündeme gelir.
Tahkim İtirazının Zamanı
Tahkim şartı mahkemenin resen gözeteceği bir konu değildir; karşı tarafın ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürmesi gerekir. Bu itiraz gecikirse mahkemenin yetkisi yerleşir. Ters yönde, tahkim şartı bulunmayan bir ilişkide hakeme başvurmak hem masraf hem zaman kaybı doğurur ve bu arada senedin ibraz veya zamanaşımı süreleri işlemeye devam eder.
Uyuşmazlık Haritası Çıkarmak
- Sözleşme metnindeki tahkim şartının kapsamı kelimesi kelimesine okunur.
- Talepler kambiyo, sözleşme ve haksız fiil başlıklarına bölünür.
- Her başlık için icra mahkemesi, genel mahkeme veya hakem ayrımı yapılır.
- Süre koruyucu işlemler, esas yol tartışması beklenmeden yapılır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Senet metni, ciro zinciri ve sözleşme hükümleri değiştikçe izlenecek yol da değişir; işlem yapmadan önce dosyanın hukukçu gözüyle incelenmesi önerilir.