Ticari sözleşmelerde tahkim şartı, uyuşmazlık çıkana kadar çoğu zaman okunmadan geçilen bir maddedir. Oysa TTK ve TBK ekseninde yürüyen bir ihtilafta bu madde, hangi delilin nasıl sunulacağını ve sürecin nerede yürüyeceğini baştan belirler.
Tahkim Şartını Yorumlamak
Bir tahkim kaydının işlerlik kazanması için uyuşmazlığın kapsamına girmesi ve kaydın yeterince belirli olması gerekir. Uygulamada en çok tartışılan noktalar şunlardır: kaydın yalnızca sözleşmeden doğan taleplere mi yoksa sözleşmeyle bağlantılı haksız fiil iddialarına da mı uzandığı, hakem sayısının ve tahkim yerinin belirlenmiş olup olmadığı, çerçeve sözleşmedeki kaydın alt siparişleri kapsayıp kapsamadığı. Bu sorular dilekçe yazılmadan önce yazılı olarak cevaplanmalıdır.
Sözleşme İhlalini Belgelemek
Ticari uyuşmazlıklarda ispat, çoğunlukla taraflar arasındaki yazışma trafiğinde saklıdır. Sipariş formları, teyit yazıları, sevk irsaliyeleri, kabul tutanakları ve gecikme bildirimleri kronolojik olarak dizildiğinde ihlalin hangi tarihte gerçekleştiği kendiliğinden ortaya çıkar. Ayıp iddiasında muayene ve bildirim tarihleri ayrıca not edilmelidir; bildirimin zamanında yapıldığının gösterilememesi, esas tartışmaya girilmeden sonucu belirleyebilir.
Delil Dosyasında Ayrılacak Başlıklar
- Sözleşme metni, ekleri ve sonraki tadiller
- Edimin ifasına ilişkin belgeler ve ödeme kayıtları
- Temerrüt ihtarları ve tebliğ belgeleri
- Zararın hesabına dayanak oluşturan ticari defter kayıtları
- Yetki ve temsil ilişkisini gösteren imza sirküleri
Merci Tartışmasını Erken Bitirmenin Değeri
Tahkim şartı bulunmasına rağmen mahkemeye başvurulduğunda karşı taraf tahkim itirazında bulunabilir; şart geçersiz veya kapsam dışı olduğu halde tahkime gidilmesi ise hakem kararının iptali riskini doğurur. Her iki halde de kaybedilen zaman, zamanaşımı ve delillerin güncelliği bakımından doğrudan zarar üretir. Bu nedenle merci tercihi, talep kalemleri belirlendikten hemen sonra ve yazılı bir değerlendirmeyle sonuçlandırılmalıdır. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin tahkim sürecine rağmen mahkemeden istenebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Süreç Öncesi Kısa Değerlendirme
- Talep kalemleri tek tek yazılır ve her biri tahkim kaydı kapsamında test edilir.
- Kaydın belirlilik yönünden eksiği varsa buna ilişkin argüman hazırlanır.
- Zamanaşımı süreleri talep bazında hesaplanır.
- Acil koruma tedbiri gerekiyorsa bunun hangi merciden isteneceği belirlenir.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenin dili, tarafların yerleşim yeri ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebileceğinden, süreç başlatılmadan önce sözleşme metninin bütün olarak incelenmesi önerilir.