Ortaklar arasındaki gerilim çoğu zaman tek bir dava dilekçesiyle çözülmeye çalışılır. Oysa şirket içi uyuşmazlıklar birbirinden farklı hukuki nitelikte taleplerin toplamıdır ve her talebin kendi usul kapısı vardır. Bu ayrım yapılmadığında dosya, esası hiç tartışılmadan dava şartı yokluğundan geri döner.
Arabuluculuk Şartı Her Talebi Kapsamaz
TTK sistematiğinde ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartı hâline getirilmiştir. Buna karşılık şirketler hukukuna özgü bazı talepler, örneğin bir kurul kararının geçersizliğinin tespiti gibi para alacağına indirgenemeyen istemler, aynı kategoriye girmez. Ortağın hem kâr payı alacağını hem de karar geçersizliğini birlikte ileri sürdüğü dosyalarda, arabuluculuk kapsamının talep bazında ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Asliye Ticaret Mahkemesi ve Görev İtirazı
Ticari davalarda görev kamu düzenine ilişkindir; taraflar anlaşarak değiştiremez, mahkeme yargılamanın her aşamasında kendiliğinden inceler. Şirket ile ortak arasındaki ilişkinin ticari nitelikte olup olmadığı, uyuşmazlığın 6102 kapsamındaki bir düzenlemeden mi yoksa TBK kapsamındaki genel bir sözleşme ilişkisinden mi doğduğuna göre değişir. İş ilişkisi görünümündeki bir yönetici sözleşmesi ise dosyayı bütünüyle başka bir mahkemeye taşıyabilir.
Ticari Defter ve Kayıtların İspat Gücü
Bu tür uyuşmazlıklarda ispat, tanık beyanından çok belgeye dayanır. Delil hazırlığında öncelik sırası genellikle şöyledir:
- Ana sözleşme ve varsa ortaklar arası ek protokoller
- Ticaret sicil kayıtları ve tescil edilmiş değişiklikler
- Usulüne uygun tutulmuş ve açılış kapanış onayları bulunan defterler
- Yönetim organı karar defteri ile toplantı çağrı belgeleri
- Banka hareketleri ve şirket adına yapılan ödemelerin dayanakları
Zamanlama Kaybedilen İlk Şeydir
Şirketler hukukunda bazı talepler kısa ve hak düşürücü nitelikte sürelere bağlıdır. Karar tarihi, toplantıya katılım ve muhalefet şerhinin tutanağa geçirilip geçirilmediği bu bakımdan belirleyicidir. Muhalefetini kayda geçirmemiş bir ortağın sonradan aynı iddiayı ileri sürmesi güçleşir. Toplantı öncesinde çağrı usulü, gündem ve belgelere erişim taleplerinin yazılı yapılması, ileride kullanılacak delili şimdiden üretmek demektir.
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; şirket türü, pay oranı ve sözleşmedeki özel hükümler tabloyu değiştirebilir. Ortaklık ilişkisi bozulmaya başladığı anda, dava açılmadan önce hukuki destekle bir talep haritası çıkarılması yararlı olur.