Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu kez alacağın varlığını değil, hangi yoldan ve hangi mercide ileri sürüleceğini tartışır. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde çek ve senet, sıradan bir sözleşme alacağından farklı bir ispat rejimine tabidir; bu farkı gözden kaçıran başvuru, alacak haklı olsa bile usulden tıkanır.
Senedin Kendisi Bir Delildir
Kambiyo senedi, düzenlendiği anda soyut bir borç ikrarı yaratır ve alacaklıyı temel ilişkiyi ispat yükünden büyük ölçüde kurtarır. Bu nedenle savunma tarafında asıl mücadele, senedin şekil şartlarındaki eksiklik, imza itirazı, bedelsizlik veya temel ilişkinin geçersizliği üzerinden yürür. Senedin fotokopisiyle iş görülemeyeceği, aslının ibraz edilmesi gerektiği ve ciro zincirinin kesintisiz okunması gerektiği unutulmamalıdır.
Arabuluculuk Dava Şartının Sınırı
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Ancak bu şart, kambiyo senedine dayalı icra takibinin başlatılmasını engellemez; takip bir dava değildir. Buna karşılık takibe itiraz üzerine açılacak itirazın iptali davası ticari nitelikteyse dava şartı gündeme gelirken, borçlunun açacağı menfi tespit davası bakımından durum farklı değerlendirilir. Bu ayrımın karıştırılması, dava şartı yokluğundan usulden ret ile sonuçlanabilir.
Merci Seçiminde Kritik Ayrımlar
- Kambiyo takibine itiraz ve şikâyet, dar yetkili icra mahkemesinin alanındadır
- Alacağın esasına ilişkin uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde görülür
- Karşılıksız çek nedeniyle yaptırım talebi ayrı ve ceza karakterli bir yoldur
- Ödeme yasağı ve ihtiyati tedbir talepleri, ilgili dosyanın kendi mercisinde ileri sürülmelidir
Zamanla Yarışan İbrazlar
Çekte ibraz süreleri, senette ise vade ve protesto işlemleri hakların kaderini belirler. Süresinde ibraz edilmeyen çek bakımından kambiyo hukukundan doğan bazı imkânlar kaybedilse dahi, temel ilişkiden doğan alacak talebi ayrıca değerlendirilebilir. Bu nedenle senedin ticari kayıtlarla, sipariş formlarıyla ve cari hesap ekstreleriyle ilişkilendirilmesi, kambiyo yolu kapandığında yedek plan sağlar.
Karşı Tarafın Savunma Haritasını Öngörmek
İyi kurulmuş bir dosya, yalnızca kendi iddiasını değil olası savunmaları da baştan öngörür. İmzaya itiraz ihtimali varsa karşılaştırmaya elverişli imza örnekleri, bedelsizlik iddiası bekleniyorsa ödemeye ilişkin banka hareketleri önceden derlenmelidir. Şirket adına düzenlenen senetlerde temsil yetkisinin ticaret sicil kayıtlarıyla doğrulanması da ihmal edilmemelidir.
Bu metin genel nitelikte bilgilendirme sunar. Senedin türü, tarihleri ve tarafların tacir sıfatı sonucu kökten değiştirebileceğinden, adım atmadan önce belgeleriniz üzerinden hukuki görüş alınması uygun olur.