Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı, taraflar uyuşmazlığa düştüğünde çoğu zaman gözden kaçar. Elinde karşılıksız çek veya ödenmemiş senet bulunan alacaklı, TTK ve TBK'nın tanıdığı imkânlarla hızlı takip yolunu seçmek isterken, aynı ilişkiye ilişkin tahkim şartının kapsamını tartışmak zorunda kalabilir. Bu rehber, iki yol arasındaki geçişi süre ve merci ekseninde ele alır.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Kapsar mı?
Tahkim anlaşması kural olarak taraflar arasındaki temel ilişkiye yöneliktir. Kambiyo senedine dayalı icra takibi ise senedin kendisinden doğan soyut bir yola dayanır. Bu nedenle ilk yapılacak iş, sözleşmedeki tahkim kaydının kapsam cümlesini okumaktır: kayıt yalnız "bu sözleşmeden doğan" uyuşmazlıkları mı, yoksa "sözleşmeyle bağlantılı her türlü" talebi mi kapsıyor? Bu tek cümle, dosyanın hangi mercide görüleceğini belirler.
Sıralamayı Baştan Kurmak
Ticari nitelikteki alacak taleplerinde arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür; tahkim yolunun seçildiği hâllerde ise sürecin işleyişi tahkim anlaşmasının şartlarına göre şekillenir. Karışıklığı önlemek için şu sıralama yazılı hâle getirilmelidir:
- Alacağın dayanağı: temel ilişki mi, senet mi?
- Tahkim kaydının kapsamı ve geçerliliği.
- Arabuluculuk zorunluluğunun bu talep için geçerli olup olmadığı.
- Seçilen yolun süre üzerindeki etkisi.
Senede Bağlı Sürelerin Kendi Saati Vardır
Kambiyo senetlerinde ibraz, protesto ve müracaat haklarına ilişkin süreler kendi içinde işler; tahkim tartışması bu süreleri kendiliğinden durdurmaz. Alacaklı, tahkim yolunun uygulanıp uygulanmayacağını tartışırken senet üzerindeki haklarını koruyacak işlemleri de takvimlemelidir. Borçlu tarafında ise takibe itirazın süresi ve mercii ayrıca gözetilmelidir; itiraz süresi kaçırıldığında tahkim itirazı çoğu zaman geç kalmış olur.
Hakem Kararından Sonrası: İptal ve İcra
Hakem kararı verildikten sonra iş bitmez. Karara karşı iptal davası açılması belirli bir süreye bağlıdır ve sınırlı sebeplere dayanır; kararın icra edilebilmesi için ise ayrı bir işlem gerekir. Bu aşamada en sık yapılan hata, iptal sebeplerini genel bir memnuniyetsizlik anlatısına dönüştürmektir. İptal talebi, usule ilişkin somut ve belgelenebilir sebeplere dayandırılmalıdır.
Şirket İçi Kontrol İçin Kısa Not
- Yeni sözleşmelerde tahkim kaydı ile yetki kaydı birlikte gözden geçirilsin.
- Senet alınırken temel ilişkiyi gösteren belgeler ayrı dosyada saklansın.
- Ödeme yazışmaları tarih sırasıyla arşivlensin.
Bu yazı genel bilgilendirme sunar; tahkim kayıtlarının geçerliliği ve kapsamı sözleşme metnine göre değişir. Elinizdeki sözleşme ve senetleri, yol seçimi yapmadan önce hukuki değerlendirmeye tabi tutmanız yerinde olur.