Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çoğu zaman ani gelişir: teslimat durur, hesap devri yapılır, ortaklık payı devredilir veya teminat nakde çevrilir. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun'un şirketler hukukuna ilişkin düzeni çerçevesinde bu tür durumlarda esas karardan önce gündeme gelen araç ihtiyati tedbirdir. Bu rehber, tedbir talebinin doğru zamanda ve doğru mahkemeye yöneltilmesine odaklanır.
Sözleşmenin Kendisi İlk Delildir
Tedbir değerlendirmesinde mahkemenin ilk baktığı şey, iddianın yaklaşık olarak ispatlanıp ispatlanmadığıdır. Bu nedenle sözleşmedeki yetkili mahkeme, tahkim, cezai şart, fesih ve ihbar hükümleri talep dilekçesinde ayrı ayrı gösterilmelidir. Sözleşmede tahkim kaydı varsa genel mahkemeden esas hakkında karar istenemez; ancak geçici hukuki koruma bakımından izlenecek yol ayrıca değerlendirilmelidir.
Talebin Konusuna Göre Ayrım
- Malın veya üretim aracının devrinin önlenmesine yönelik talepler.
- Teminat mektubunun nakde çevrilmesinin durdurulmasına ilişkin talepler.
- Şirket pay defterine kayıt, genel kurul kararının uygulanması gibi ortaklık ilişkisine yönelik talepler.
- Ticari sır ve rekabet yasağına aykırılık iddialarında kullanımın durdurulması.
Zamanlama Neden Belirleyicidir
Tedbir talebi geciktiğinde iki sorun doğar. Birincisi, korunmak istenen durum fiilen ortadan kalkar ve talep konusuz hâle gelir. İkincisi, uzun süre hareketsiz kalınması, aciliyet unsurunun bulunmadığı yönünde değerlendirmeye yol açabilir. Bu nedenle ihtar, fesih bildirimi ve tedbir talebi arasındaki süre, dosyanın kendi mantığı içinde açıklanabilir olmalıdır. Kabul edilen tedbir kararının uygulanması bakımından da kısa süreler söz konusudur; kararın icrasının zamanında istenmemesi hâlinde tedbir kendiliğinden etkisini yitirebilir.
Mahkeme ve Merci Seçimi
- Uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıyıp taşımadığı belirlenir.
- Sözleşmedeki yetki kaydının tacirler arasında geçerli olup olmadığı incelenir.
- Ticari davalarda dava şartı arabuluculuk kapsamına giren alacak talepleri ayrıştırılır.
- Dava açılmadan önce tedbir isteniyorsa, ardından açılacak dava için öngörülen süre takvime alınır.
- Karşı tarafın itiraz ve teminat talebine karşı savunma önceden hazırlanır.
Teminat Konusu
Tedbir kararı çoğunlukla teminat karşılığında verilir. Teminatın türü ve tutarı, tedbirin kapsamına göre belirlendiğinden, talep dilekçesinde tedbirin sınırlarının dar ve somut çizilmesi hem kabul ihtimalini hem de teminat yükünü etkiler.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşme metni, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın aşaması izlenecek yolu değiştirebileceğinden, belgeler üzerinden ayrıntılı bir inceleme yapılması önerilir.