Bir ticari sözleşmede tahkim şartı bulunması, uyuşmazlığın otomatik olarak tahkimde çözüleceği anlamına gelmez. TTK, TBK ve 6102 ekseninde yürüyen uyuşmazlıklarda belirleyici olan, tarafların bu şarta hangi aşamada ve nasıl dayandığıdır. Zamanında ileri sürülmeyen bir tahkim itirazı, mahkemenin yargılamaya devam etmesiyle sonuçlanır.
Tahkim Şartının Geçerliliğini Önce Test Edin
- Şart yazılı mı ve tarafların iradesini açıkça yansıtıyor mu?
- Kapsamı belirli mi: sözleşmeden doğan tüm uyuşmazlıkları mı, yalnızca belirli konuları mı içeriyor?
- Tahkim yeri, dili ve uygulanacak kural seti belirlenmiş mi?
- Hakem sayısı ve seçim usulü işlevsel biçimde düzenlenmiş mi?
- Uyuşmazlık, tahkime elverişli bir konu mu?
Bu sorulardan birine olumsuz yanıt verilmesi, şartı işlemez hâle getirebilir. Özellikle hem mahkemeye hem tahkime atıf yapan çift başlı hükümler, uygulamada uzun bir ön tartışma doğurur.
İtirazın Zamanlaması Belirleyicidir
Karşı taraf tahkim şartına rağmen mahkemede dava açmışsa, tahkim itirazı ilk fırsatta ve süresinde ileri sürülmelidir. Esasa girip savunma yaptıktan sonra hatırlanan itiraz, çoğunlukla sonuç doğurmaz. Bu nedenle dava tebliğ edildiğinde ilk yapılacak iş, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükmünün okunması ve bir tercihin hemen yapılmasıdır.
Geçici Koruma İhtiyacı Tahkimi Engellemez
Tahkim yolu seçilmiş olsa bile, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici korumaların mahkemeden istenmesi mümkündür. Bu talebin yapılması, tahkim iradesinden vazgeçildiği anlamına gelmez. Alacağın tahsil kabiliyetinin risk altında olduğu dosyalarda, koruma tedbiri talebiyle tahkim başvurusunun eş zamanlı planlanması gerekir.
Hakem Kararına Karşı Sınırlı Denetim
Tahkimin en çok yanlış anlaşılan yönü, karara karşı yolun bir üst derece incelemesi olmadığıdır. Denetim, esasa yeniden girilmesini sağlayan bir yol değil; sınırlı sebeplere dayanan iptal mekanizmasıdır. Bu nedenle tahkim tercihi yapılırken, hatalı bir esas değerlendirmesinin kolayca düzeltilemeyeceği baştan kabul edilmiş olur.
Müzakere Masası ile Yargılama Arasında
Ticari ilişkinin devam etmesi bekleniyorsa, sulh çoğu zaman en verimli seçenektir; ancak müzakere sırasında verilen beyanların ileride kullanılabileceği unutulmamalıdır. Görüşmelerin gizliliğine ilişkin bir çerçeve metni imzalanması, hem tarafları rahatlatır hem de anlaşma sağlanamazsa dosyanın kirlenmesini önler. Anlaşma sağlanırsa, ödeme takvimi ve temerrüt sonuçları icra edilebilirliği sağlayacak açıklıkta yazılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin dili, tarafların yerleşim yeri ve seçilen kural seti sonucu değiştirebileceğinden, yol seçimi öncesinde hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.