Ticari sözleşmelerde tahkim şartı çoğu kez imza aşamasında standart bir madde olarak geçilir; uyuşmazlık çıktığında ise sürecin tamamını belirleyen hüküm hâline gelir. Yanlış merciye başvurulması, yalnızca zaman değil hak da kaybettirebilir. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesindeki ticari ilişkilerde tahkim yolunun usul takvimini ele alır.
İlk kontrol: tahkim şartı gerçekten geçerli mi
Tahkim şartının bağlayıcı olabilmesi için tarafların iradesinin açık olması ve uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması gerekir. Kamu düzenine ilişkin konular, iflas ve konkordato işlemleri ile bazı taşınmaz ayni hak uyuşmazlıkları tahkime elverişli değildir. Sözleşmede hem tahkim hem de yetkili mahkeme maddesinin birlikte yer aldığı hâllerde iradenin hangisine yöneldiği yorum yoluyla belirlenir; bu belirsizlik başvuru mercii tercihini riskli hâle getirir.
Tahkim itirazının zamanı
Tahkim şartına rağmen karşı taraf mahkemede dava açmışsa, tahkim itirazının süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. Bu itiraz esasa cevap süresi geçirildikten sonra dile getirildiğinde dinlenmeyebilir; bu durumda taraflar tahkim iradesinden zımnen vazgeçmiş sayılabilir. Aynı şekilde tahkime başvuran tarafın, hakemlerin yetkisine ilişkin itirazları da sürecin ilk aşamasında ileri sürmesi beklenir.
Heyetin kurulması ve dosya takvimi
- Tahkim talebi karşı tarafa bildirilir ve hakem seçimi için sözleşmedeki usul izlenir.
- Hakem sayısı ve seçim yöntemi belirsizse tamamlayıcı hükümler devreye girer.
- Heyet kurulduktan sonra ilk toplantıda usul takvimi belirlenir.
- Dilekçe teatisi ve belge sunum tarihleri kesin süreye bağlanır.
- Bilirkişi veya uzman görüşü gerekiyorsa talep bu takvim içinde yapılır.
Delil disiplininin tahkimdeki bedeli
Tahkimde belge sunumu için tanınan süreler genellikle katıdır ve bu sürelerden sonra sunulan deliller değerlendirme dışında bırakılabilir. Ticari defterler, teslim ve muayene tutanakları, cari hesap ekstreleri, sipariş yazışmaları ve elektronik posta trafiği baştan tasnif edilmelidir. TTK kapsamında usulüne uygun tutulan defterlerin sahibi lehine delil oluşturabilmesi, karşı defterlerle karşılaştırma imkânını da gündeme getirir; bu nedenle defter ibrazına ilişkin talep ilk dilekçede yer almalıdır.
Karar sonrası dar pencere
Hakem kararına karşı olağan bir istinaf denetimi bulunmaz; yalnızca sınırlı sebeplerle iptal davası açılabilir ve bu dava kısa bir süreye tabidir. Süre kaçırıldığında karar kesinleşir ve icraya konulabilir. Bu nedenle karar tebliğ edilir edilmez iptal sebeplerinin bulunup bulunmadığı hızla değerlendirilmeli, tenfiz ve icra ihtimaline karşı planlama yapılmalıdır.
Bu metin genel bilgi sunar; sözleşme metninin lafzı, uygulanacak hukuk ve tahkim kuralları dosyadan dosyaya değiştiği için somut sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.