Çek ve senede dayanan uyuşmazlıklarda hangi yolun seçileceği, dosyanın hızını da ispat yükünün dağılımını da değiştirir. Kambiyo senedinin sağladığı avantajı kullanmadan genel hükümlere göre hareket eden alacaklı, elindeki gücü boşa harcar. TTK, TBK ve 6102 sayılı kanun ekseninde bu rehber, senet dosyasının delil kurgusuna odaklanır.
Senedin Kambiyo Vasfı Var mı?
Bir belgenin çek veya bono sayılabilmesi kanunda aranan zorunlu unsurları taşımasına bağlıdır. Vade, keşide yeri, bedel, imza ve senet tipini gösteren ibare gibi unsurlardan birinin eksikliği belgeyi kambiyo senedi olmaktan çıkarabilir; bu durumda belge yazılı delil başlangıcı veya adi senet olarak değerlendirilir ve takip yolu değişir. Bu nedenle dosyanın ilk adımı, senedin ön ve arka yüzünün unsurlar listesiyle karşılaştırılmasıdır. Ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığı da aynı incelemede kontrol edilmelidir.
Dava Şartı Arabuluculuk Hangi Talepte Devreye Girer?
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabulucuya başvuru dava şartıdır. Ancak kambiyo senedine dayalı icra takibi bir dava değildir ve takip başlatmak için arabuluculuk aşaması gerekmez. Buna karşılık menfi tespit, istirdat veya senet bedelinin genel hükümlere göre talebi gibi hâllerde dosyanın niteliğine göre dava şartı gündeme gelebilir. Yolu baştan doğru seçmek, hem harç hem de zaman bakımından belirleyicidir.
Alacaklı Tarafında Delil Hazırlığı
- Senedin aslı ve ibraz kaydını gösteren belge
- Karşılıksız işlemine ilişkin banka şerhi ve tarihi
- Ciro zincirini gösteren arka yüz kayıtları
- Senedin doğduğu ticari ilişkiye ait fatura ve teslim belgeleri
- Kısmi ödeme yapılmışsa buna dair yazılı kayıtlar
Borçlu Tarafında Savunma Hattı
- İmzaya itiraz edilecekse bunun ayrıca ve açıkça yapılması gerekir.
- Senedin teminat amacıyla verildiği iddiası yazılı delille desteklenmelidir.
- Bedelsizlik iddiasında, senedin dayandığı ilişkinin sona erdiğini gösteren belgeler derlenmelidir.
- Beyaz imzalı senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu savunması, anlaşmanın varlığını gösteren kayıt olmadan sonuç doğurmaz.
- Zamanaşımı def i, senet türüne göre farklı sürelere tabi olduğundan ayrıca hesaplanmalıdır.
Delil Eksikliğinin Yarattığı Kilit
Uygulamada en çok tıkanan dosyalar, senedin ticari ilişkiden koparıldığı dosyalardır. Alacaklı yalnızca senedi sunar, borçlu ise ilişkinin hiç doğmadığını savunur; ortada ne fatura ne teslim kaydı vardır. Böyle bir tabloda senedin soyutluk özelliği alacaklıyı bir noktaya kadar korur, ancak menfi tespit tartışması uzadıkça ticari defterler ve banka hareketleri belirleyici hâle gelir. Bu nedenle senet düzenlenirken dayanağının da kayıt altına alınması, sonraki tüm aşamaları kolaylaştırır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedin unsurları ve ticari ilişkinin yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, takip veya dava öncesinde belgelerinizin hukuki incelemeden geçirilmesi önerilir.