Ticari hayatta uyuşmazlıkların çoğu, sözleşme metninin yorumundan değil tarafların birbirine ne zaman ve nasıl bildirimde bulunduğundan doğar. TTK ve 6102 sayılı Kanun tacirler için özel bir bildirim ve ispat rejimi kurar; TBK ise sözleşmenin esasına ilişkin çerçeveyi belirler. Bu rehber, ticari alacak dosyasının dava öncesinde nasıl belgelendirileceğine odaklanır.
Konusu Para Alacağı Olan Ticari Davada Dava Şartı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Uygulamada sık yapılan hata, talebin bir kısmının para alacağı bir kısmının tespit niteliğinde olduğu karma dosyalarda kapsamın yanlış değerlendirilmesidir. Görüşme tutanağına, dava edilmesi muhtemel tüm para alacağı kalemlerinin yazdırılması bu riski ortadan kaldırır.
Tacirler Arasında İhbar ve İhtarın Şekli
Diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin bildirimlerin belirli şekillerde yapılması gerekir. Noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılan bildirimler bu bakımdan güvenli zemin sunar. Sıradan elektronik posta veya mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılan fesih bildirimleri, içerik doğru olsa bile şekil yönünden tartışmalı hale gelebilir.
Ticari Defterlerin İki Yönlü Riski
Usulüne uygun tutulan ticari defterler sahibinin lehine delil olabilir; ancak aynı defterler aleyhe de kullanılabilir. Defterlerin açılış ve kapanış onaylarının eksiksiz olması, kayıtların birbirini doğrulaması ve dayanak belgelerin saklanmış olması bu ispat gücünün ön şartıdır. Cari hesap ekstresinin karşı tarafça itiraz edilmeden kabul edilmiş olması da güçlü bir dayanak oluşturur; bu nedenle mutabakat yazışmaları arşivlenmelidir.
Muayene ve Ayıp Bildiriminde Zaman
Ticari satışlarda malın muayenesi ve ayıp bildirimi için tanınan süreler kısadır ve bu süreler kaçırıldığında mal kabul edilmiş sayılabilir. Teslim tutanağı, taşıma irsaliyesi, teslim anında çekilmiş görüntüler ve varsa üçüncü kişi tespit raporu bu aşamanın delilleridir. Sonradan yapılan bildirimler, ayıbın gizli nitelikte olduğu ortaya konamadığında sonuç doğurmaz.
Sözleşme Öncesi Yazışmaların Etkisi
- Teklif ve sipariş formlarının tarih sırasıyla dizilmesi
- Fiyat, teslim ve gecikme koşullarına ilişkin görüşme kayıtları
- Sözleşme metnine girmemiş ancak fiilen uygulanmış teamüller
- Taraflar arasındaki önceki işlemlerin dökümü
Bu kayıtlar, sözleşmedeki boşlukların doldurulmasında ve tarafların gerçek iradesinin belirlenmesinde kullanılır. Ticari dosyanızda hangi bildirimin süresinde ve hangi şekilde yapıldığını, dava yoluna geçmeden önce hukuki değerlendirmeye tabi tutmanız önerilir.